مبحث دوم-رابطه پیمان با اتحادیه اروپا
فصل سوم-مشارکت در ارگان های نظارتی
مبحث اول-فرآیند نظارت توسط اتحادیه اروپا
گفتار اول-کمیته وزیران
گفتار دوم-پارلمان اروپا
گفتار سوم-کمیسر حقوق بشر.
مبحث دوم-نظارت بر اجرای احکام دیوان
نتیجه گیری
فهرست منابع و ماخذ
چکیده
تاکید بر حقوق بشر مهمترین نرم پذیرفته شده جهانی از سوی ملل متمدن جهان است که به عنوان یک نظام ارزشی، حقوقی و سیاسی به رفتارهای اعضای جامعه بین المللی جهت داده و آنان را برای تحقق نظم بخشی ویژه در سطح جهانی آماده می سازد. هرچند در حوزه تدوین مقررات حقوق بشر مانند منشور بین المللی حقوق بشر، پیمانهای اروپایی، آمریکایی و آفریقایی حقوق بشر و. گامهایی مؤثر برای رشد و توسعه امتیازات انسانی برداشته شده، لیکن در زمینه حمایت از صیانت این مقررات با وجود موانع زیادی که بسیاری از آنها در «حاکمیت دولتها» خلاصه میگردد، راه بسیار دشواری پیموده شده است.
این مشکل، با توجه به این نکته که حقوق بینالملل در اوضاع و احوال کنونی جهان که مجموعه قواعد و مقرراتی است که با ایجاد تعادل میان منافع ملی و منافع بینالمللی، ناظر بر همکاری میان دولتها بوده و از این رو، از ضمانت اجرای مؤثری برخوردار نیست، بسیار تشدید شده است.
در نوشتار حاضر نگارنده به بررسی یکی از نمونه های خوب در رابطه با اجرای قوانین مرتبط با حقوق بشر یعنی تعامل و چالشهای اتحادیه اروپا با پیمان اروپایی حقوق بشر می پردازد.
واژگان کلیدی: حقوق بشر ـ اتحادیه اروپا ـ شورای اروپا ـ پیمان اروپایی حقوق بشر
مقدمه و طرح تحقیق
اهمیت صیانت از حقوق بشر در قرن معاصر کانون توجه پژوهشگران بوده است و از آنجایی که قسمت عمده پژوهش های مربوط به حقوق بشر در دنیای غرب انجام شده بر پژوهشگر ایرانی واجب است تا با نهادها، ابزارها، اسناد و حرکتهایی که در این راستا صورت گرفته، آشنا شوند.
اتحادیه اروپا از درون جامعه زغال و فولاد اروپا، جامعه انرژی اتمی اروپا و جامعه اروپا برخاسته است. جامعه اروپا میتواند قوانینی تصویب کند که به اندازه قوانین هریک از کشورها اعتبار دارد. در رابطه با سیر تکوین اتحادیه اروپا باید گفت که ابتدا معاهده تأسیس جامعه زغال و فولاد اروپا[۱] به وسیله شش کشور مؤسس (بلژیک ، آلمان، فرانسه، ایتالیا، لوکزامبورگ و هلند) در ۱۸ آوریل ۱۹۵۱ در پاریس (معاهده پاریس ) منعقد و در بیست و سوم ژوئیه ۱۹۵۲ به اجرا گذاشته شد. چند سال بعد، معاهدات رم ( بیست و پنجم مارس ۱۹۵۷) منجر به تشکیل جامعه اقتصادی اروپا[۲] و جامعه انرژی اتمی اروپا [۳]شد. با به اجرا گذاشته شدن معاهدات مذکور در اول ژانویه ۱۹۵۸، این دو سازمان کار خود را شروع کردند. تأسیس اتحادیه اروپا به وسیله معاهده ماستریخت گام دیگری برای تحقق وحدت سیاسی در اروپا بود. این معاهده در هفتم فوریه ۱۹۹۲ در ماستریخت امضا و در اول نوامبر ۱۹۹۳ لازم الاجرا شد.
قبل از آن شورای اروپا در پنجم می ۱۹۴۹ تشکیل شد و اولین و مهمترین هدف خود را مقوله حقوق بشر قرار داد. لذا از همان آغاز فعالیت شورای اروپا، مساعی زیادی در این راستا انجام گرفت که در نهایت به تصویب پیمان اروپایی حمایت از حقوق بشر و آزادیهای اساسی منجر شد. پیمان مذکور در چهارم نوامبر ۱۹۵۰ جهت امضاء کشورهای اروپایی در رم افتتاح گردید و پس از تسلیم دهمین سند تصویب در سپتامبر ۱۹۵۳ لازم الاجرا شد. هدف تنظیم کنندگان پیمان، اتخاذ اقدامات اولیه در جهت اجرای جمعی حقوق ویژه مندرج در اعلامیه جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد ( ۱۹۴۸) بود.
باید دانست که پیمان اروپایی حقوق بشر از همه حقوق احصاء شده توسط اعلامیه جهانی، حمایت نمی کند بلکه تنها از آن دسته از حقوقی که امکان اعمال مستقیم دارند، حمایت می کند؛ بنابراین حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در پیمان درج نشده اند. این دسته از حقوق بعدها در قالب یک اعلامیه دیگر تحت عنوان منشور اجتماعی اروپا در آمد که در هجدهم اکتبر ۱۹۶۱ در تورین ایتالیا امضاء شد و از بیست و ششم فوریه ۱۹۶۵ لازم الاجرا شد. این منشور ملزم به تامین حمایت اقتصادی و اجتماعی از اعضاست که بنابر شیوه ملل متحد، موضوع قرارداد مستقلی از قراردادهایی است که موضوع آن حمیات از حقوق مدنی و سیاسی اعضاست.
پیمان اروپایی حقوق بشر برای اولین بار برای حمایت از حقوق بشر (یا حداقل برخی از مصادیق حقوق بشر) یک سازوکار اجرایی، پیش بینی می نمود که بعدها به موفق ترین و کارآمدترین سیستم حمایتی در این زمینه بدل شد. امروزه پیمان اروپایی حقوق بشر دارای شهرت و اعتبار خاصی بوده که در قلمرو جغرافیایی خود بدست آورده است. این اعتبار و شهرت به تاسیس اولین دادگاه اروپایی حقوق بشر به وسیله این پیمان مربوط می شود که در نوع خود اقدامی بیسابقه در طول تاریخ است. سیستم انعکس یافته در پیمان بعدها از سوی دول آمریکایی و آفریقایی مورد تقلید قرار گرفت. همانگونه که از عنوان پایان نامه بر می آید در نگارش متن تلاش شده تا حد امکان سازوکار اروپایی حفظ و حمایت حقوق بشر معرفی گردد.
آنچه در این پایان نامه مورد بررسی قرار خواهد گرفت، سازوکار اروپایی حمایت از حقوق بشر است، این موضوع فاقد پیشینه پژوهشی بوده؛ اما به دلایل متعددی انجام این تحقیق ضروری بهنظر میرسد.
بهعنوان مثال پایان نامههای که پیش از این در این خصوص ارائه شده هر یک از یک جنبه خاص به مساله توجه داشته و در واقع به یک بعد تخصصصی از موضوع پرداختهاند. یکی از نگارندگان موضوع پژوهش خود را بررسی نظام شکایت فردی در پیمان اروپایی حقوق بشر قرار داده و دیگری آن را در رابطه با امور کیفری بررسی کرده و تعدادی دیگر آراء آن را در امور کیفری تجزیه و تحلیل نموده اند. اما این پایان نامه بر آن است که سازوکار حمایتی حقوق بشر در اروپا را از لحاظ تعامل اتحادیه اروپا و پیمان اروپایی حقوق بشر بهعنوان یکی از ارگانهای شورای اروپا مورد بررسی قرار دهد.هدف از نوشتن این تحقیق این است که با توجه به این که در زمینه حقوق بشر پژوهش گسترده و مناسبی در ایران نشده است؛ فلذا استفاده از تجربیات اروپا در احترام و رعایت حقوق بشر می تواند راهگشا باشد. ازسوی دیگر با شناسایی نقاط قوت سیستم اروپایی حقوق بشر و شناسایی نقاط ضعف و عدم اعمال استانداردهای بین المللی حقوق بشر زمینه دستیابی به استانداردهای بین المللی و پیشرفت های حمایتی و نظارتی حقوق بشر فراهم می شود.
در حوزه علوم انسانی بیشتر تحقیقها به صورت کتابخانهای انجام میگیرد. تحقیق کتابخانهای تحقیقی است که در آن نگارنده با رجوع به منابع معتبر اعم از کتاب، مقاله، پایان نامه، سایتهای معتبر اینترنتی به انجام تحقیق می پردازد. بهتر است گفته شود که کتابخانه روش تحقیق نیست و در واقع کتابخانه محیط تحقیق و کتب، مقاله، پایان نامه و . ابزارهای گردآوری تحقیق میباشند. در این رساله نیز نگارنده با بهره گرفتن از همین روش به منابع مختلف رجوع و با یادداشت مطالب و فیشبرداری به جمعآوری و در نهایت یکسان سازی و تحلیل آن پرداخته است. از حیث ماهیت روش تحقیق توصیفی – تحلیلی است برخی از مفاهیم در ابتدای هر تحقیق نیاز به توصیف و بازشناساندن به خواننده را دارند. ممکن است هر خواننده نسبتاً حرفهای آشنایی نسبی با موضوع داشته باشد اما توصیف جامع مفاهیم لازم است در این پایان نامه برخی از مفاهیم نیاز به توصیف دارند.
اما سوالاتی که در این پایان نامه در صدد پاسخ به آنها هستیم عبارتند از اینکه:
۱ ـ چه راهکارها و سازوکارهایی برای حمایت از حقوق بشر و نظارت بر حسن اجرای آن در قوانین اتحادیه اروپایی پیش بینی شده است؟
۲ ـ مهمترین سازوکارهایی حمایتی و نظارتی حقوق بشر در اروپا کدامند؟۳ ـ مهمترین چالش های موجود در زمینه حقوق بشر در اروپا کدامند؟
[۱] . ECSC
[۲] . EEC
[۳] . Erratum
