همچنین تحولات توسعه و رشد اقتصادی کشور نیز گویای نقش و اهمیت عواید حاصله از نفت در اقتصاد است. در سالهای ۱۹۳۷ الی ۱۹۴۵ عواید حاصله از نفت ۱۳ در صد کل هزینههای کشور را تأمین میکرد.
هدف از عقد چنین قراردادهایی تأمین بهره برداری دراز مدت از ذخایر طبیعی است و بنابراین قراردادهای مزبور مشتمل بر عملیاتی است که انجام آنها مستلزم سرمایه گذاری عظیم در تاسیسات و کارخانهها و غیره است.
صنعت نفت مراحل مختلفی را چون اکتشاف، استخراج و تولید، حمل و نقل، پالایش، پتروشیمی و توزیع را شامل میگردد، که در تمام مراحل فوق علم بشری به کار گرفته میشود، قراردادهای نفتی یا به صورت بالا دستی و یا به صورت پایین دستی میباشند:
قراردادهای بالا دستی شامل اکتشاف و توصیف و توسعه و بهره برداری است، یعنی تا مرحله انتقال که شامل مصرف و صادرات است و قراردادهای پایین دستی شامل توزیع در منطقه، حمل و نقل و فروش است یعنی به عبارتی به بعد از انتقال میباشد.
به طور کلی میتوان گفت:
بالادستی: آنچه زیر زمین است. اکتشاف، استخراج، توسعه، بهره برداری و تولید را شامل میشود.
پایین دستی: آنچه روی زمین است. ناظر به انتقال نفت، پالایش، پخش و فروش است.
میان دستی: انتقال نفت از میدان نفتی به پالایشگاه
پروژههایی که به صورت عمده در بخش بالا دستی اجرا میشود. پروژه اکتشاف، توسعه و بهرهبرداری از مخزن تا پایان عمر آن است، به طور معمول عملیات اکتشافی ۲ سال، مدت عملیات توسعه ۴ سال و مدت عمر مخزن در مرحله بهره برداری ۳۰ سال است. کلا ریسک در پروژههای بالادستی نسبت به پایین دستی بالاتر است و خیلی هزینه بردار نیز میباشد. به عبارتی سرمایه گذاری بلند مدت میطلبد ریسک بسیار بالایی را به علت امکان از دست رفتن کل سرمایه نیز در بردارد و این ریسک تا حد زیادی متأثر از طبیعت احتمال پذیر کار اکتشافی در نتیجه تصادفی بودن ماهیت تابع موفقیت اکتشافی است.
ایران با داشتن زمینههای تاریخی، صنعتی، امکانات، تسهیلات تولید، انرژی و نیروی کار ارزان و فراوان، دارای قدرت رقابت مناسبی برای تولید و عرضه صنعتی انواع فرآوردههای نفتی در بازارهای جهانی است.
نفت ایران نه تنها درآمدهای هنگفت برای کشور جهت سرمایه گذاریهای عظیم در طرحهای توسعه اقتصادی میگردد، بلکه به طرق مستقیم وغیر مستقیم دیگر نیز نقش عمدهای در اقتصاد مملکت ایفاد میکند. و در واقع نفت در ساختار اقتصادی کشورهای دارای میادین نفتی نقش گرانبهایی را ایفا میکند که اقتصاد ایران نیز به طور عمده بر پایه نفت قرارداد داشته و دارد.
زادگاه صنعت نفت در پنسیلوانیا در سال ۱۸۵۹ به طور مکانیزه کشف شد. حدود ۱۰۲ سال پیش در ۵ خرداد ۱۲۸۷ چاه شماره ۱ مسجد سلیمان زده شد.
هم اکنون که قرن بیستم هستیم سه انقلاب یا سه حرکت اجتماعی و سیاسی را در ایران شاهد بودیم. اول: نهضت مشروطه (اویل قرن بیستم) دوم: نهضت ملی در نیمه قرن و سوم: انقلاب در اواخر قرن اتفاق افتاد.
دو حرکت اول به تغیر نظام حکومتی انجامید و حرکت دوم نیز تا آستانه تغییر نظام پیش رفت ولی ناکام ماند. حرکت دوم به نام نفت آغاز شد و در اصل قرن بیستم برای ما با امتیاز نامه دارسی(۱۹۰۱) آغاز شد و اکنون نیز که به پایان قرن رسیده ایم سرنوشت ما هنوز با نفت سخت گره خورده است.
ایران به غیر از اینکه از حیث منابع نفتی جایگاه ممتازی دارد. در حوزهی صنعت نفت حداقل در خاورمیانه ممتاز است.
اولین امتیاز نفتی خاورمیانه در ایران بود: امتیاز نامه دارسی
اولین چاه نفت در ایران بود: چاه شماره ۱ مسجد سلیمان ۱۹۰۸
اولین کشوری که در خاورمیانه نفت آن ملی شد ایران بود: سال ۱۹۵۲(۱۳۲۹)
اولین شرکت ملی نفت را بر پا کرد: ۱۹۵۲ (۱۳۳۰)
اولین کشوری بود که در خاورمیانه قانون نفت را تدوین نمود: ۱۳۳۶
اولین کشوری که اختلافات نفتی اش به مراجع بینالمللی رفت.
اولین کشور در خلق قراردادهای نفتی در خاورمیانه بود.
چرخه تولید و مصرف نفت (صنعت نفت)
اکتشاف
روشی که زمین شناسان نفتی به وجود نفت پی میبرند غیر مستقیم است و تا حفر چاه اکتشافی و رسیدن به نفت نمیتوان از وجود آن اطمینان حاصل کرد روش اصلی برای اکتشاف روش لرزه نگاری است. پس از به دست آوردن منحنیهای لایهبندی و پیدا کردن طاقدیسهای نفوذ ناپذیر که احتمال محبوس شدن نفت و گاز در آنها وجود دارد، باید چاههای اکتشافی حفر شوند و با حفر این چاهها وجود مخزن مشخص میشود.
مرحله بعدی تعیین ابعاد و مشخصات محتویات مخزن است، بر اساس دادههای به دست آمده از چاههای اکتشافی و مطالعات لرزه نگاری، مخزن مدل سازی میشود. بر اساس مدل ثبت شده به تعداد چاهها و محل حفر آنها و میزان برداشت از آنها تصمیم گیری میشود.
توسعه و استخراج
پس از حفر چاه و اصابت به مخزن، به دلیل فشار زیاد، جریان نفت به سوی دهانه چاه هدایت میشود. این مرحله از استخراج که عامل آن فشار داخل مخزن است به بازیافت اولیه نفت مرسوم است. با افزایش تولید و کاهش فشار، سرعت تولید کاهش مییابد تا اینکه فشار به حدی میرسد که دیگر نفت از چاه خارج نمیشود. در این مرحله ممکن است ۳۰ تا ۵۰ درصد کل نفت مخزن استخراج شده باشد.
در مرحله بعدی برای افزایش فشار در مخزن از روشهای گوناگونی استفاده میشود سیلاب زنی آبی و تزریق گاز از جمله این روشها است.
انتقال، پالایش، بازاریابی و فروش(عملیات پایین دستی)
انتقال به پالایشگاه از طریق خط لوله یا کشتی، پالایش، پترو شیمی و فروش مراحل اصلی بخش پایین دستی صنعت نفت است.
از شرکتهای برزگ نفتی که فقط در بخش بالادستی فعال هستند میتوان به اوریکس، لاسمو، اینترپرایز و اینپکس اشاره کرد. ولی همچنان بسیاری از شرکتهای نفتی در حوزههای دیگر به خصوص تولید انرژیهایی مانند برق، صاحب سرمایه هستند.
از زمانی که ایده انجام یک پروژه نفوذ مالک اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی مطرح میشود تا زمانی که پروژه به بهره برداری میرسد مراحل مختلفی طی میشود. این روند در سه مرحله بررسی میشود: پیدایش ایده تا تصویب طرح، تصویب تا راه اندازی پروژه و مرحله آخر یعنی بهره برداری از طرح.
مسئله نفت در ایران البته بیشتر به تحولات یکصد ساله اخیر مربوط است. رویدادهای سیاسی و اجتماعی و تاثیر عمیق این سیال ارزشمند بر اقتصاد ایران بر همگان روشن است. اما طلای سیاه از روزگار باستان و نخستین ادوار تمدن بشری در ایران اهمیت داشته و با توجه به هرکدام از این مقاطع تاریخی، از روزگار باستان تا معاصر، میتوان کارهای پژوهشی دقیق و مفیدی انجام داد.
تاکید نفت بر رویدادهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ایران و رخدادهای تاریخی این سرزمین آنچنان زیاد و حساس است که با مبنا قراردادن نقش نفت بر رخدادهای تاریخی گذشته میتوان چندین و چند بار هر حادثه و رویداد را از نو باز خوانی و کنکاش کرد.
صنعت نفت ایران در بخش بالادستی در سه دوره بررسی میشود:
۱-دوره اول: از اعطای امتیاز دارسی تا انعقاد قرارداد کنسرسیوم (۱۳۳۳-۱۲۸۰)
۲-دوره دوم: از اعطای قرارداد کنسرسیوم تا پیروزی انقلاب اسلامی (۱۳۵۸-۱۳۳۳)
۳-دوره سوم: از سال ۱۳۵۸ تاکنون
تاریخ هفتاد ساله صنعت نفت ایران، تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، بیانگر واقعیات دردناکی است که سرمنشاء تمامی آنها را تنها باید در تحولات مربوط به از بین بردن منابع نفت، این طلای سیاه که به تعبیری بلای ایران نیز نام گرفته است، جستجو نمود.
– سه موضوع اصلی مبنای داستان نفت را تشکیل میدهد:
۱-ظهور و گسترش کاپیتالیسم و بازرگانی مدرن: بزرگترین و فراگیرترین کسب و کار جهان، نفت است و نفت به واقع بزرگترین صنعتی است که در دهههای پایانی سده نوزدهم به وجود آمده است.
در سراسر تاریخ نفت، میان افراد، شرکتها و کشورها معاملات فراوانی صورت گرفته و تصمیمهای با اهمیتی در زمینه معاملات نفتی اتخاذ شده است که گاهی با محاسبات دقیق و گسترده و گاهی نیز با شانس و تصادف همراه بوده است. هیچ کسب و کار دیگری چون نفت با این همه وضوح و دقت، معنای ریسک و پاداش و تاثیر عمیق شانس و سرنوشت را آشکار نمیسازد.
۲-نفت به عنوان یک کالای تجاری یا استراتژیهای ملی و سیاست و قدرت جهانی عجین شده است: نفت، اقتصاد مکزیک را به وجود آورد و سپس آن را منهدم ساخت، ثروت نفت در اختیار شاه ایران قرار داشت و همین ثروت او را نابود ساخت.
۳- تاریخ نفت: چگونگی تبدیل جامعه ما را به جامعه هیدروکربورها کرده است.
در بیشتر سالهای قرن حاضر، اتکای فزاینده به نفت در سراسر جهان، امری مطلوب و نماد پیشرفت بشر تلقی میشد.
در این پایان نامه سعی بر آن شده است که علاوه بر معرفی انواع قراردادهای نفتی، تاکید اهم به نوع خاصی از قراردادهای نفتی با عنوان بیع متقابل نموده است که در آخر نیز به معایب و مزایای این نوع قرارداد میپردازیم و نهایتا پیشنهاداتی را عرضه مینماییم و همچنین به سوالاتی در حین فصول پاسخ داده میشود مثلا چه نوع قراردادی میتواند برای طرفین سودمند و همزمان از نظر سیاسی برای کشور مناسب باشد؟ که در پاسخ میتوان به طور خلاصه گفت به سادگی این امر امکانپذیر نمیباشد و در واقع هر قراردادی مزایا و معایب خاص خودش را دارد که این امر وابستگی زیادی به فن مذاکرات برای تعیین مواد و شرایط موجود در قرارداد دارد.
بنابراین در نهایت میتوان گفت هر دولتی باید از نظر سیاسی قابل قبولترین قرارداد را که همزمان از نظر منافع بلند مدت اقتصاد ملی نیز مناسب است پیدا کند.
این پایان نامه شامل ۲ بخش میباشد. بخش اول که از دو فصل تشکیل شده است با عنوان تاریخچه سیر تحول نفت: فصل اول) تحولات سیاسی و تاریخی و حقوقی نفت و فصل دوم) سیر قراردادهای نفتی ایران و بخش دوم با عنوان بیع متقابل و اثرات آن از بررسی ساز و کار و ماهیت بیع متقابل در فصل سوم و نیاز به جذب سرمایهگذاری خارجی و اهمیت منافع ملی با توجه به قراردادهای بیع متقابل در فصل چهارم تشکیل شده است. و در آخر با توجه به مباحت عنوان شده پیشنهاداتی عنوان میشود و نهایتا از کل مبحث نتیجهگیری میشود. در انتها به به یکسری از قوانین مرتبط در متن اشاره میگردد.
***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***
متن کامل را می توانید دانلود نمائید
چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)
ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه
