بخش چهارم – قرار مجرمیت—————————————————– ۱۱۹
گفتار اول- تبیین قرار مجرمیت—————————————————- ۱۱۹
گفتار دوم- اعتراض به قرار مجرمیت———————————————— ۱۲۰
فصل پنجم- قرارهای تعلیقی—————————————————– ۱۲۱
بخش اول- قرار تعلیق تعقیب—————————————————– ۱۲۱
گفتار اول- تبیین قرار تعلیق تعقیب————————————————- ۱۲۱
گفتار دوم- اعتراض به قرار تعلیق تعقیب——————————————- ۱۲۶
بخش دوم- قرار تعلیق اجرای مجازات———————————————- ۱۲۷
گفتار اول- شرایط صدور قرار تعلیق اجرای مجازات————————————- ۱۲۷
۱- تعزیری یا بازدارنده بودن جرم————————————————– ۱۲۸
۲- نداشتن پیشینه کیفری موثر—————————————————– ۱۲۸
۳- داشتن ظرفیت های بازپرورانه————————————————– ۱۲۹
گفتار دوم- صدور قرار تعلیق اجرای مجازات—————————————— ۱۲۹
گفتار سوم- اعتراض به قرار تعلیق اجرای مجازات————————————— ۱۳۱
نتیجه گیری —————————————————————– ۱۳۳
پیشنهادها —————————————————————— ۱۳۷
فهرست منابع —————————————————————- ۱۳۸
ABSTRACT ————————————————————— 14
مقدمه:
جرم پدیده ای ضد اجتماعی است بنابر این با توجه به تئوری عدالت کیفری سنتی قبل از آنکه به خسارت و صدمه وارده بر قربانی خصوصی جرم اندیشیده شود باید به ضرر وارده بر جامعه فکر کرد از این رو لازم است برای جبران خسارت ها راهی را برگزید که با سرعت مارا به نتیجه برساند، حتی المقدور هیچ بزهکاری از تعقیب و مجازات در امان نباشد و بی گناهی هم مجازات نشود . این راه را آئین دادرسی کیفری به مانشان می دهد و پیداست که راهی دقیق و با اهمیت است که هم وضع مقررات و هم اجرای آن نیازمند دقت فراوان است.
آئین دادرسی کیفری یکی از رشته های حقوق عمومی داخلی است که از منابع مختلفی همچون قانون ،عرف، شرع و دکترین حقوقدانان بهره می برد . بخاطر اهمیت آئین دادرسی کیفری معمولاً مقنن در اولین ماده قانونی آئین دادرسی کیفری اقدام به تعریف آئین دارسی کیفری می کند.
طبق ماده ۱ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری آئین دادرسی کیفری عبارت است از مجموعه اصول و مقرراتی که برای کشف و تحقیق جرائم و تعقیب مجرمان و نحوه رسیدگی و صدور رای و تجدید نظر و اجرای احکام و تعیین وظایف و اختیارات مقامات قضایی وضع شده است.
در سیستم های دادرسی ضرورت وجود قوانین شکلی به منظور حفظ نظم و رعایت حقوق فردی و اجتماعی و اجرای عدالت کیفری به عنوان یک اصل موضوعی مورد توجه قرار گرفته است و اهمیت آن بر کسی پوشیده نیست و تئوری های جدید حقوقی که توسط مکاتب مختلف ارائه می گردد و همچنین دکترین و نظریات علما و اساتید حقوق همه و همه در راستای اهداف فوق الذکر سیر می نماید.(معاونت آموزش قوه قضاییه،۱۳۸۷، ۱۰۶، گزیده ای از پایان نامه های علمی در زمینه آیین دادرسی کیفری(جلد اول))
قابلیت اعتراض و تجدید نظرخواهی وسیله نظارت بر حسن اجرای قوانین در محاکم است . تجدید نظرخواهی حق فرد و جامعه است، حق تجدید نظر خواهی محکوم به عنوان حق دفاعی وی و در راستای هدف تامین حقوق و منافع متهم است . در مقابل آن نیز حق شکایت جامعه نسبت به برائت متهم یا کمی مجازات وی در راستای هدف تامین منافع جامعه تاسیس شده است که توسط مقام تعقیب قابل اعمال است در نتیجه احترام به حق فرد و جامعه به صورت مساوی رعایت می شود.
یکی از حساس ترین مراحل دادرسی کیفری مرحله صدور قرار های کیفری است. در مرحله تحقیقاتی و همچنین پس از انجام تحقیقات مقدماتی به طور کلی در تمام مراحل دادرسی، صدور این قرارها، ظرافت و دقت خاصی را طلب می نماید. در مرحله ی تحقیقات مقدماتی و هنگامی که قاضی نیاز به معاینه و تحقیق محلی را لازم می بیند و قرار معاینه و تحقیق محلی را صادر می کند و یا هنگامی که اتخاذ تصمیم او منوط به رسیدگی به امری است که در صلاحیت دادگاه دیگری است و قرار اناطه صادر می کند یا زمانی که که کار کارشناسی را لازم می داند و قرار ارجاع امر به کارشناس را صادر می کند . همه اینها حکایت از دقت و ظرافت یک قاضی در رسیدگی به پرونده را دارد . همچنین در مرحله ی اخذ تامین و صدور قرارهای تامینی نیز قاضی باید دقت نظر بسیار بالایی داشته باشد. (معاونت آموزش قوه قضاییه،۱۳۸۷، ۱۵۶، گزیده ای از پایان نامه های علمی در زمینه آیین دارسی کیفری(جلد سوم))
به بیان دیگر در جریان دادرسی لازم است که مرجع دادرسی تصمیماتی را برای پیشبرد روند تحقیقات اخذ نماید و یا در پایان تحقیقات در مورد کافی بودن دلایل توجه اتهام به متهم یا عدم کفایت آن و نهایتاً لزوم ارسال پرونده به دادگاه اظهار نظر کند . این تصمیمات که گاه شکلی و گاه ماهوی است قرار نامیده می شود .(خالقی،۱۳۹۰، ۱۸۵) البته لازم به ذکر است که قرار مختص مرجع تحقیق(دادسرا) نیست و دادگاه نیز در موارد لزوم قرار صادر می نماید.
همانطور که بیان شد یکی از حساس ترین مراحل دادرسی مرحله صدور قرار است که مبحث قابل اعتراض یا قطعی بودن این قرارها بعنوان موضوع محوری این تحقیق مد نظر می باشد . از این رو در تحقیق پیش رو ابتدا با توضیح قرار و تبیین انواع آن، به بررسی قابل اعتراض بودن یا غیرقابل اعتراض بودن آنان می پردازیم.
۱- بیان مساله
یکی از مهمترین و اساسی ترین قوانین کشور، قانون آیین دادرسی کیفری است. نظم عمومی، امنیت داخلی، اجرای قوانین، احترام به آزادی و حقوق افراد، مصونیت اشخاص ار تعرض، اجرای عدالت، رعایت حیثیت و آبروی اعضاء جامعه تا حد زیادی به آن بستگی دارد.آیین دادرسی کیفری که تا قبل از جنگ جهانی دوم در کشور ما به نام اصول محاکمات جزایی نامیده می شد، مبنای استقرار عدالت کیفری و حقوق بشر است. اگر قوانین ماهوی کیفری قوانین مترقی و متناسب با مقتضیات زمان وضع شوند ولی آیین دادرسی کیفری ناقص باشد یا اختیارات بیش از حد به مراجع قضایی و انتظامی بدهند و یا حقوق و تکالیف متهمین مشخص نباشد عدالت کیفری به مخاطره می افتد.
دادسرا یک نهاد قضایی است بدون آنکه حق دادرسی داشته باشد و وظیفه اصلی اش آماده سازی کیفرخواست عمومی و تسهیل رسیدگی دادگاه است و معمولاً در اکثر کشورها دادسرا در معیت دادگاه ها انجام وظیفه می کنند. (آشوری،۱۳۸۵،۱۰۱) آرائی که در محاکم قضایی صادر می شوند به دو دسته تقسیم می شوند : حکم و قرار . قرار ها مانند احکام رای محسوب شده و قسمت عمده تصمیمات محاکم را تشکیل می دهد که در محاکم از شروع دادرسی تا پایان آن معمولاً قرارهای متنوع و متعددی صادر می شود. (شمس،۱۳۸۷، ۲۲۸)هر چند که در ماده ۱۵۴ قانون آیین دادرسی مدنی در تقسیم بندی حکم و قرار چنین آمده است که رای دادگاه اگر در ماهیت دعوا و قاطع آن کلاً یا جزئاً باشد حکم و الا قرار نامیده می شود ولی این تقسیم بندی ارتباط زیادی با قرارهای کیفری ندارد، زیرا قرارهای دادسرا خود می تواند ماهوی و شکلی باشد.(آخوندی،۱۳۸۴، ۲۷) قرارها را می توان از جهات مختلفی تقسیم بندی نمود مثلاً از حیث قابلیت اعتراض بودن یا غیرقابل اعتراض بودن به قرارهای قطعی و قرارهای قابل اعتراض و از جهت قابلیت فرجام به قرارهای نهایی و غیرنهایی تقسیم بندی کرد. (شمس،۱۳۸۷، ۲۲۹) برخی از قرارها ممکن است فقط مختص دادگاه باشد و برخی دیگر مختص دادسرا و در این بین برخی از قرارها مشترک بین دادسرا و دادگاه می باشد. موضوع مطالعه در این تحقیق تحلیل رویکرد قانونگذار جمهوری اسلامی ایران در مواجه با قابل اعتراض بودن و غیرقابل اعتراض بودن قرارهای صادره در محاکم جزائی اعم از دادسرا و دادگاه می باشدو همچنین بررسی قرارهایی که قانونگذار در مورد قابلیت اعتراض به آنان سکوت اختیار کرده است.
سوالات تحقیق
۱- با توجه به قوانین فعلی آیین دادرسی کیفری چه قرارهایی در دادگاه و دادسرا صادر می شود؟
۲- چه قرارهایی در دادگاه و دادسرا قابلیت اعتراض دارند؟
۳- در مواجهه با سکوت قانونگذار در خصوص قابلیت اعتراض به برخی از قرارها نظر حقوقدانان و رویه قضایی چه رویکردی را در پیش گرفته است ؟
۵- فرضیات تحقیق
۱- با توجه به قوانین فعلی قرارهای متعددی در دادسرا و دادگاه صادر می شود که از جمله آنها می توان به قرارهای مقدماتی، نهایی، شبه قاطع دعوا و قرارهای تعلیقی اشاره نمود .
۲- در مورد قابلیت اعتراض به یک قرار باید به نص قانون رجوع شود و قانونگذار قابل اعتراض بودن یا قطعی بودن یک قرار را معین می نماید .
۳- در مواردی که قانونگذار درباره قابل اعتراض بودن یا نبودن قرار ها سکوت اختیار نموده است، اصل بر غیرقابل اعتراض بودن آنان می باشد .
۶- هدف ها و کاربرد های تحقیق
هدف ها و کاربردهای تحقیق حاضر عبارتند از :
تحقیق و بررسی قرارهای صادره از دادگاه و دادسرا.
بررسی قابلیت اعتراض به قرارهای صادره از دادگاه ها و دادسراها.
بررسی رویکرد دکترین و رویه قضایی در مواجه با سکوت قانونگذار در باره قابلیت اعتراض یا قطعی بودن قرارهای صادره از دادگاه ها و دادسراها.
۷- روش انجام تحقیق
نوع تحقیق انجام شده کاربردی میباشد و روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است که با بهره گرفتن از منابع اسنادی و کتابخانهای و اینترنتی و مراجعه به قوانین، انجام شده است.
۸- ساماندهی (طرح) تحقیق
این تحقیق به بررسی قابلیت اعتراض به قرارهایی می پردازد که در دادگاه و دادسرا صادر می شوند . در تحقیق حاضر پس از تبیین انواع قرار و پیشینه اعتراض به آراء، قرارها را به چهار دسته کلی تقسیم نموده ایم که عبارتند از قرارهای مقدماتی، نهایی، شبه قاطع دعوا و قرارهای تعلیقی . پس از تبیین هر قرار و تعیین مرجع صادر کننده آن بصورت مستقل، قابل اعتراض بودن و یا قطعی بودن هر قرار را بصورت مجزا مورد بررسی قرار می دهیم.
بنابراین پایان نامه شامل فصل ها و بخش ها بشرح ذیل می باشد.
فصل اول: با موضوع قرار و انواع آن که شامل سه بخش می باشد: بخش اول تبین قرار، بخش دوم انواع قرار و بخش سوم پیشینه قابلیت اعتراض به آراء.
فصل دوم: با موضوع بررسی قراردادهای مقدماتی و اعدادی که شامل پنج بخش می باشد که عبارتند از: بخش اول قرار اناطه، بخش دوم قرار تأمین خواسته، بخش سوم قرار معاینه و تحقیقات محلی، بخش چهارم قرار کارشناسی و بخش پنجم قرارهای تأمین کیفری.
فصل سوم: با موضوع قرارهای شبه قاطع دعوی که شامل دو بخش بوده: بخش اول: قرار عدم صلاحیت و بخش دوم قرار امتناع از رسیدگی و قرار رد دادرس.
فصل چهارم: با موضوع قرارهای نهایی می باشد که شامل چهار بخش می باشد بخش اول قرار موقوفی تعقیب، بخش دوم قرار منع تعقیب، بخش سوم قرار
