۳-۴- آثار اسناد الکترونیک رسمی.۵۵
۳-۵ – آثار اسناد الکترونیک عادی.۵۷
۳-۵-۱- اسناد الکترونیکی که به صورت مطمئن تهیه و نگهداری شده اند. ۵۷
۳-۵-۲- اسناد الکترونیکی که به صورت غیرمطمئن تهیه و نگهداری شده اند. ۵۸
۳-۵-۳- اسناد تجاری الکترونیکی ۵۹
۳-۶- بررسی و تطبیق مقررات داخلی با حقوق ثبت الکترونیکی ۶۴
فصل چهارم: انواع مطالعات تطبیقی و کاربرد آن در قواعد حل تعارض در شیوه ثبت الکترونیکی اسناد و چگونگی تعیین قانون حاکم برروابط الکترونیکی درتعارض قوانین
مقدمه. ۶۸
۴-۱- مطالعه تطبیقی و روش های استاندارد در آن. ۶۸
۴-۲- مطالعه تطبیقی در قواعد حل تعارض حاکم بر شیوه ثبت الکترونیکی اسناد.۷۰
۴-۳– تعارض قوانین و چگونگی تعیین قانون حاکم بر روابط الکترونیکی.۷۴
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
مقدمه. ۸۸
۵-۱ – خلاصه پژوهش. ۸۸
۵-۲ – نتیجه پژوهش. ۹۱
۵-۳ – پیشنهادات مبتنی برفرضیات ۹۲
۵-۴-پیشنهاد به محققان آینده۹۵
۵-۵– محدودیت های تحقیق۹۶ منابع و مآخذ.۹۷
چکیده
ظهور و گسترش ابزارهای الکترونیکی و پدیده «اینترنت» و رشد روزافزون کاربرد آنها منجمله در تجارت الکترونیکی، تحول در ساختارهای سنتی مرتبط با امور اداری و تجاری را اجتنابناپذیر ساخته است. در این راستا، برخی از مسائل همچون همگامی با ضرورتهای جدید دنیای تجارت (سرعت،امنیت، ارزانی و همسانی اسناد الکترونیکی با دادهها)، اندیشه ثبت الکترونیکی را تقویت کرده است. از طرفی عدم بهرهگیری از تجارت الکترونیکی[۱] به معنای از دست رفتن فرصتهای لحظهای زودگذر در تجارت جهانی و تضعیف موقعیت رقابتی در عرصه تجارت بینالمللی است.در این تحقیق،تلاش میشود اعتبار ، اصول، تعارض و قواعد حل آن آثار حقوقی ثبت الکترونیکی اسناد در حقوق ایران و قوانین بینالمللی و راهکارهای کشورهای مختلف در خصوص اعتبار دهی و پذیرش اسناد الکترونیک موردبررسی قرار گیرد. همچنین تحلیل مواد قانون تجارت الکترونیکی، قانون ثبتاسناد و املاک، قانون دفاتر اسناد رسمی، آییننامه دفاتر خدمات الکترونیکی و مطالعه تطبیقی با حقوق برخی کشورها و قانون نمونه دفاتر اسناد رسمی آنها، راهگشای حل بسیاری از مسائل و پاسخ به پرسشهای مطرح درزمینه ثبت الکترونیکی خواهد بود.
کلیدواژه: مطالعه تطبیقی،تعارض قوانین ،آنسیترال، امضای الکترونیکی، مبادلات الکترونیکی ، حمایت از دادهها
مقدمه
ضرورت بهرهگیری از فناوری جدید ارتباطات و اطلاعات برای ثبت الکترونیکی آنقدر بدیهی است که توجیهی برای قصور از پیشبینی آن در نظام ثبتی کشور وجود ندارد. امروزه فناوریهای دقیق، علمی، بهروز و کارایی برای تولید، ذخیره، پردازش، ضبط و ثبتاسناد در فضای مجازی معرفیشده است، که نمیتوان آنها را انکار کرد یا ارزش اثباتی کمتری برای آنها قائل بود، زیرا دلیلی بربرتری اسناد کاغذی بر مشابه الکترونیکی آنها وجود ندارد.در این راستا سازمان ثبتاسناد و املاک کشور بهعنوان متولی امور ثبتی و در اجرای تکالیف قانونی مندرج دربند “و” ماده ۴۶ و بند “م” ماده ۲۱۱ قانون برنامه پنجم توسعه کشور و نیز بند “ج” ماده ۱۲ قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مبارزه با فساد و همچنین در راستای سیاستهای کلان خود ازجمله “شفافسازی نقل و انتقالات و معاملات رسمی”، “ایجاد تسهیل و تسریع در ارائه خدمات ثبتی به ذینفعان و کاهش مراجعات حضوری” و “ارتقای نظارت، بازرسی و پاسخگویی”، مکلف به اقداماتی در جهت تولید و استقرار سامانههای ثبت الکترونیکی اسناد هست.
همچنین با توجه به اهمیت ایمنی اسناد و مدارک، فرایند و آیین تهیه و ذخیره مدارک نیز همواره باید تحت کنترل باشد. بهطور مثال دادهپیام میبایست با پیشرفتهترین وسایل روز تهیه و ذخیره شود، در غیر این صورت مدرک الکترونیکی ایجادشده قابلاعتماد نخواهد بود و بهتبع آن سند صادره نیز ارزشی نخواهد داشت. وجود رویه واحد درزمینه ی فناوری یا فنون بهکاررفته در مراحل مختلف تولید یا ذخیره اسناد و بهکارگیری استانداردهای موجود در این زمینهها نیز از نکاتی است که باید قانون ضمن احصای آنها، اهمیت احراز آن را از حیث ثبت الکترونیکی یادآور شود.
از بعد اقتصادی و تجارت نیز، ثبت الکترونیکی با طرح مسائل حقوقی متعددی درزمینهٔ قواعد حاکم بر قراردادها ،صلاحیتهای فراملی، انتخاب قانون حاکم و ادله اثبات دعوی همراه بوده است؛ که یافتن پاسخی برای آن در نظامهای حقوقی ضرورتی انکارناپذیر هست .البته استفاده از ابزارهای الکترونیکی در انعقاد قراردادها،پدیده چندان نوینی نیست؛ مهرومومهاست که تجار با بهره گرفتن از تلفن تلگرام و تلکس و . قراردادهای خود را منعقد میکنند؛ اما ظهور رایانه در قرن بیستم شتابی افزونتر و ابعادی گستردهتر به این امر داده است. پس از پذیرش قانون نمونه آنسیترال در مورد تجارت الکترونیک، گروه حقوق تجارت بینالملل سازمان ملل متحد تصمیم گرفت تا موضوعات مربوط به امضای الکترونیکی و مراجع گواهى را در دستور کار خود قرار دهد. این کمیسیون در ۵ جولاى ۲۰۰۱، قانون نمونه آنسیترال در مورد امضاهای الکترونیکی را همراه باراهنمای اجراى قانون مورد تصویب قرارداد تا برای دولتهایی که با نظامهای اقتصادی، اجتماعی و حقوقی مختلف جهت توسعه روابط اقتصادی بینالمللی اقدام میکنند؛ استفاده از امضاهای الکترونیکی را در یک روش قابلقبول تسهیل نماید.وجه مشترک بیشتر نظامهای حقوقی و نیز قوانین نمونه و ارشادی که دراینباره تصویبشده است مبتنی بر ((نوشته)) دانستن ((دادهپیام)) و منع عدم پذیرش ((دادهپیام)) بهصرف شکل و قالب آن است. ضمن اینکه قواعدی برای تضمین اصالت، صحت و درمجموع قابلاعتماد ساختن دلیل الکترونیکی تنظیمشده است. پرداختن به مسائل تجارت الکترونیک[۲] بهویژه اسناد الکترونیکی[۳] و اطمینان از امنیت این نوع از اسناد؛ در قراردادهای بینالمللی و برقراری روابط تجاری مطمئن، امری ضروری است؛ بهنحویکه میتوان گفت بدون وجود اعتبار این اسناد، هیچ دعوایی سرانجام ندارد.
بیان مسئله
با توجه به فناوریهای نوین ارتباطات و اطلاعات، ثبت الکترونیکی اسناد بسیار ضروری به نظر می رسد و توجیهی برای امتناع از ورود به آن در نظام ثبتی کشور وجود ندارد. بطوریکه فناوریهای دقیق، علمی، بهروز و کارایی برای تولید، ذخیره، پردازش، ضبط و ثبتاسناد در فضای مجازی معرفیشده است، که نمیتوان آنها را انکار کرد یا ارزش اثباتی کمتری برای آنها قائل بود، زیرا دلیلی بربرتری اسناد کاغذی بر مشابه الکترونیکی آنها وجود ندارد.در این راستا سازمان ثبتاسناد و املاک کشور بهعنوان متولی امر و در اجرای تکالیف قانونی مندرج دربند “و” ماده ۴۶ و بند “م” ماده ۲۱۱ قانون برنامه پنجم توسعه کشور و نیز بند “ج” ماده ۱۲ قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مبارزه با فساد و همچنین در راستای سیاستهای کلان خود ازجمله “شفافسازی نقل و انتقالات و معاملات رسمی”، “ایجاد تسهیل و تسریع در ارائه خدمات ثبتی به ذینفعان و کاهش مراجعات حضوری” و “ارتقای نظارت، بازرسی و پاسخگویی”، مکلف به اقداماتی در جهت تولید و استقرار سامانههای ثبت الکترونیکی اسناد (ثبت آنی) هست.از طرفی در عرصه بین الملل نیز با توجه به اینکه حتی حقوق اتحادیه اروپا نیز درباره تحولات نظام ثبتی در عصر فناوری اطلاعات، بهکندی دچار تحول شده است میتوان دریافت که حقوق آمریکا، به دلیل داشتن مقررات صریح برای ثبت الکترونیکی، پیشرفتهتر از سایر کشورها محسوب میشود. بهطوریکه در آمریکا، دو قانون مهم ثبت الکترونیکی به رسمیت شناخته و اصول و قواعد حاکم بر آن را تشریح کردهاند. قانون نمونه دفاتر اسناد رسمی مصوب ۲۰۰۲ بهعنوان مقررهای که در ۵۰ ایالت در مقام قانونگذاری موردتوجه بوده، مهمترین قانون درزمینه ثبت الکترونیکی است. علاوه بر آن، قانون نمونه ذخیره الکترونیکی دادههای اموال غیرمنقول، که توسط اجلاس نمایندگان رسمی برای تصویب قوانین متحدالشکل ایالاتمتحده، در اوت ۲۰۰۴ تدوین گردیده، حاوی مقرراتی درباره نحوه ذخیره الکترونیکی دادههای الکترونیکی (در مقام تولید یا ثبت) به کار میرود، اهمیت دادهاند.
همچنین در خصوص تطبیق مقررات داخلی با حقوق ثبت الکترونیکی اقتضا دارد تا نحوه انطباق آن با برخی از مواد قوانین ثبتی که ممکن است منجر به چالش و یا تعارض شوند، موردبررسی قرار گیرد ازجمله برای نمونه مطابق با ماده (۲) قانون ثبتاسناد و املاک، مصوب ۲۶ اسفندماه ۱۳۱۰«مدیران و نمایندگان ثبت و مسئولین دفاتر و صاحبان دفاتر اسناد رسمی جز در محل مأموریت خود نمیتوانند انجاموظیفه نمایند اقدامات آنها در خارج از آن محل اثر قانونی ندارد». قسمت اخیر، ضمانت اجرای سنگینی برای تخلف و ثبت سند در خارج از محل مأموریت به شمار میآید. مهمتر آنکه، این تضمین علاوه بر سردفتر یا هر مسئول ثبت دیگری، صاحبان سند را نیز در برمیگیرد و به نظر میرسد، قانونگذار صیانت از حقوق عمومی را بر هر اولویت دیگری همچون جهل اربابرجوع و درنتیجه حسن نیت او، رجحان داده است.مطلبی که میتوان در باب ثبت الکترونیکی مطرح ساخت این است که آیا قاعده عام ماده (۲)، در این شیوه از ثبت نیز اجرا میگردد یا مقنن باید به دنبال تحدید آن با لحاظ پیشرفتهای نوین جهانی باشد؟ توجه به اسناد الکترونیکی صادره در خارج از کشور، در مراجع قضایی و دوایری همچون اجرای ثبت در مواردی که سند رسمی به شمار میآید، از مقولههای جدیدی است که باید موردحمایت قرار گیرد. زیرا مطابق با ماده ۹۶۹ قانون مدنی که بهطور صریح با ماده ۱۲۹۵ همان قانون تکمیلشده است، «اسناد از حیث طرز تنظیم تابع قانون محل تنظیم خود میباشند».یکی دیگر از مباحث عمده ای که ممکن است در مورد قرارداد های الکترونیکی مطرح شود ، بحث تعارض قوانین و انتخاب قانون حاکم است.از آن جهت که امکان انعقاد این قرارداد ها در سطح گسترده و فراملی وجود دارد ،طرح چنین مباحثی کاملا توجیه می گردد، زیرا اگر خریدار و فروشنده هر کدام در کشوری جدا از هم ساکن باشند ،اولین مساله ای که مطرح می شوداین است که کدام قانون بر رابطه قراردادی ایشان اعمال خواهد شد.البته تعیین مقررات داخلی یک کشور با عنوان کلی قانون حاکم لزوما مساوی با حکومت آن بر تمام جنبه های قرارداد نیست،زیرا ممکن است دادگاه ها از اجرای کلی یا جزئی قانونی که به موجب تراض طرفین یا قواعد حل تعارض بر قراردادی قابل اجرا شناخته شده است ، به بهانه یا دلیل مختلف آن با نظم عمومی ،قواعد آمره و. خودداری نمایند. بحث از تعیین قانون حاکم بر قرارداد های الکترونیکی نباید این تصور را به وجود آورد که قرارداد های مذکور از این تظر با قرارداد های سنتی تفاوت دارند،زیرا علی الوصول قرارداد های الکترونیکی از قواعد عام حل تعارض راجع به سایر قرارداد ها تبعیت می نمایند . به همین دلیل ،در این تحقیق تنها به بررسی مسائل خاصی که انعقاد این قرارداد ها در قضایی متفاوت به وجود می آورد ونیزمقررات جدید و نظریات گوناگونی که در سطح بین المللی در این مورد مطرح اند پرداخته خواهد شد.مبنای مطالعه مقررات داخلی ایران ،حقوق اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا است ودر ضمن مباحث کنوانسیون های بین المللی وحقوق برخی از کشور های دیگر نیز مورد مطالعه قرار خواهد گرفت.
قبل از بررسی موضوع باید اشاره کرد که میان مفهوم صلاحیت و قانون حاکم تفاوت وجود دارد.صلاحیت به مسایل مربوط به تعیین دادگاهی که در واقع شایستگی رسیدگی به دعوی را دارد،ارتباط می یابد و حال آنکه قانون حاکم به قواعد حقوقی و مقرراتی که دادگاه صالح باید برمبنای آن تصمیم بگیرد می پردازد.لذا کشوری که مدعی صلاحیت است ،لزوماقانون ملی خود را در مورد دعوی اجرا نمی کند به همین دلیل برای نمونه امکان دارد که دعوایی راجع به اختلاف ناشی از یک قرارداد اینترنتی در انگلستان مطرح شود و دادگاه کشور مذبور بنا به تراضی طرفین قانون فرانسه را در مورد آن قرار داد به مرحله اجرا گذارد.در این تحقیق ما به دنبال پاسخ به این سؤال خواهیم بود که چگونه میتوان تعارضات احتمالی حاکم بر شیوه ثبت الکترونیکی اسناد از منظر حقوق ایران و حقوق بینالملل خصوصی رابطور تطبیقی مطالعه و حل کرد؟
