ردیف

نام

سال

موضوع

۱

آذر و همکاران

۱۳۸۳

اندازه گیری بهره وری در شرکت های تولیدی به وسیله مدل های DEA

۲

علیرضایی و همکاران

۱۳۸۴

ارزیابی رشد بهره وری به کمک شاخص مالمکوئیست با رویکرد DEA

۳

علیرضایی و همکاران

۱۳۸۴

ارزیابی کارایی شرکت های سرمایه گذاری پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران به کمک مدل های محک زنی ریاضیDEA

۴

خواجوی و همکاران

۱۳۸۴

کاربرد DEA در تعیین پرتفویی از کاراترین شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران

۵

سلام زاده

۱۳۸۵

ارزیابی کارایی نسبی شرکت های دارویی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار با استفاده ازDEA

۶

آزاده و همکاران

۱۳۸۷

ترکیب مدل های پارامتریک و ناپارامتریک برای رتبه بندی شرکت های توزیع برق

۷

خدایاری و همکاران

۱۳۸۸

‌کاربرد روشDEA برای تعیین بهره وری و رتبه بندی دانشکده و ‌گروه‌های آموزشی تربیت بدنی و علوم ورزشی

۸

افشار کاظمی و همکاران

۱۳۸۸

طراحی مدل ترکیبی کارت امتیاز متوازن و تحلیل پوششی داده ها (مطالعه موردی: ارزیابی کارایی نسبی شرکت های دارویی عضو بورس اوراق بهادار )

۹

هاشمی و همکاران

۱۳۸۸

ارزیابی عملکرد ‌گروه‌های آموزشی با بهره گرفتن از DEA

۱۰

کاظمی متین

۱۳۹۰

روش های ناپارامتری مدل بندی خروجی های نامطلوب در DEA: رویکرد استفاده از اصل دسترسی پذیری ضعیف

۱۱

فارسیجانی و همکاران

۱۳۹۰

ارائه مدل تحلیل پوششی داده ها با رویکرد ورودی-خروجی محور

۱۲

طلوعی اشلقی و همکاران

۱۳۹۰

ارائه مدل مناسب تحلیل پوششی داده ها در ارزیابی عملکرد شعب بانک های خصوصی

ردیف

نام

سال

موضوع

۱۴

حمزه پور و همکاران

۱۳۹۱

بررسی کارایی شعب سازمان بیمه تامین اجتماعی در استان تهران با استفاده ازDEA

۱۵

سینایی و همکاران

۱۳۹۱

ارزیابی کارایی عملکرد نسبی شرکت ها با رویکرد تحلیل پوششی داده ها به منظور تشکیل سبد سهام

۱۶

موسوی و همکاران

۱۳۹۱

اندازه گیری کارایی نسبی و رتبه بندی شرکت ها و سازمان ها با بهره گرفتن از DEA

۱۷

کرباسیان و همکاران

۱۳۹۱

طراحی مدل های چندهدفه مکان یابی، ‌بر اساس پراکندگی تسهیلات چند نوعه و DEA با روش حل برنامه ریزی آرمانی فازی

۱۸

آبادیان

۱۳۹۱

ارزیابی کیفیت خدماتDSL با رویکرد ترکیبی تحلیل شکست و آثار آن و تحلیل پوششی داده های فازی

۱۹

دشتی نژاد

۱۳۹۱

تحلیل کارایی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار با استفاده ازDEA

۲۰

افشار کاظمی و همکاران

۱۳۹۱

انتخاب سبد سهام در بورس اوراق بهادار تهران با تلفیق روشDEA و برنامه ریزی آرمانیGP

۲-۴-۲-مطالعات خارجی:

ردیف

نام

سال

موضوع

۱

Färe R &Grosskopf R&Lovell C A K&Pasurka C

۱۹۸۹

مقایسه بهره وری چند جانبه با خروجی نامطلوب: با استفتده از روش ناپارامتریک

۲

Chung Y H & Fare R & Grosskopf S

۱۹۹۷

بهره وری و خروجی های نامطلوب: رویکرد تابع فاصله جهت دار

۳

Hailu A& Veeman T S

۲۰۰۱

تجزیه و تحلیل ناپارامتریک بهره وری با خروجی های نامطلوب:کاربرد در صنعت کاغذ و خمیر کاغذ کانادا

۴

Seiford L M & Zh J

۲۰۰۲

مدلبندی فاکتورهای نامطلوب در ارزیابی کارایی

۵

Mailand,S

۲۰۰۲

سنجش کارایی بانک ها در توسعه کشور هند با بهره گرفتن از روشDEA

۶

Martin,E

۲۰۰۳

ارزیابی عملکرد دپارتمان های دانشگاه زاراگوزا با بهره گرفتن از روش DEA

۷

Mercana M & Reismanb A& Yolaland R C. & Burak A E

۲۰۰۳

ارزیابی عملکرد مالی بخش بانکداری ترکیه با بهره گرفتن از روش DEA

۸

Hawdon D

۲۰۰۳

بهره وری، عملکرد و کنترل صنعت بین‌المللی گاز با رویکرد DEA خودراه انداز

۹

Haslem J & Scaeraga C

۲۰۰۳

تحلیل پوششی داده ها برای شناسایی شرکت های کارا و ناکارای صندوق مشترک سرمایه گذاری مورنینگ استار

۱۰

Korhonen P & Syrjanen M

۲۰۰۴

تخصیص منابع بر اساس تجزیه و تحلیل کارایی

۱۱

Capobianco H M P& Fernandes E

۲۰۰۴

تعیین ساختار بهینه مالی برای شرکت های حمل ونقل هواپیمایی جهان با بهره گرفتن از مدل تحلیل پوششی داده ها

ردیف

نام

سال

موضوع

۱۲

Kong Chen & M Escally

۲۰۰۵

بررسی کارایی فنی و هزینه ای و تخصیصی بانک های چین در دوره زمانی ۱۹۹۳ تا ۲۰۰۰ با بهره گرفتن از روش DEA

۱۳

Mustafa M

۲۰۰۵

کارایی بانک های غرب با بهره گرفتن از دو روش کیفی و تحلیل پوششی داده ها

۱۴

Berjend L & Belume YL

۲۰۰۶

ارزیابی کارایی بانک های پس انداز در سوییس با بهره گرفتن از روش DEA

۱۵

Sohn S Y & Kim H S & Moon T H

۲۰۰۷

تعیین شاخص عملکرد مالی از سرمایه گذار تکنولوژیکی برای شرکت های کوچک و متوسط

۱۶

Lam P L & Alice S

۲۰۰۸

تجزیه و تحلیل بخش مخابرات در چین با بهره گرفتن از DEA

۱۷

Perrigot R& Cliquet G & Piot-Lepetit I

۲۰۰۹

زنجیره ساختار جمعی و بازدهی با نگاهی درونی به هتل های زنجیره ای از طریق تحلیل پوششی داده ها

۱۸

Margaritis D & Psillaki M

۲۰۰۹

بررسی رابطه بین ساختار مالی و عملکرد شرکت با بهره گرفتن از فن DEA در شرکت های تولیدی فرانسه

۱۹

Lua W M & Lo S F

۲۰۰۹

ارائه ی مدل مقایسه ای تعاملی برای رتبه بندی مدیران مورد استفاده در شرکت های مادر مالی

۲۰

Sueyoshi T

۲۰۱۰

رابطه بین عملکرد عملیاتی، عملکرد محیطی و عملکرد مالی در صنعت ژاپن با بهره گرفتن از DEA

۲۱

Hong L & Wei Y & Zhixiang Zhou& Chengming H

۲۰۱۳

طراحی مدل تخصیص منابع برای کاهش خروجی نامطلوب ‌بر اساس تکنیک تحلیل پوششی داده ها

۲-۵-خلاصه فصل

در این فصل در بخش اول به مبانی نظری در خصوص تحلیل پوششی داده ها ارائه شد و در بخش دوم به پیشینه شرکت مخابرات پرداخته و در نهایت در بخش سوم به پیشینه پژوهش، مطالعات داخلی و خارجی پرداختیم.

فصل سوم

۲-۲-۱-۸-پیامد های تعهد سازمانی:

به نظر «آلن و می یر» تعهد می‌تواند برخی از رفتار های مهم شغلی نظیر ترک خدمت ، عملکرد ، غیبت، و رفتار های مبتنی بر نوع دوستی و همکاری را تحت تأثیر قرار می هد. هر یک از این موارد را به ترتیب مورد بررسی قرار می‌دهیم :

تعهد و ترک خدمت : در مطالعات متعددی که با بهره گرفتن از شاخص های مربوط به تعهد عاطفی ، استمرار خدمت و یا تعهد هنجاری ، رابطۀ بین تعهد و ترک خدمت را مورد بررسی و مطالعه قرار داده‌اند، رابطه منفی بین این دو متغیر یافته شده است. وابستگی و مقید شدن یک فرد به سازمان حاصل هر سه جزء تعهد است.

تعهد و عملکرد: انتظار می رود که تعهد ، مقدار تلاشی را که یک کارمند در شغلش اعمال می کند تحت تأثیر قرار داده و این تلاش و کوشش نیز به نوبه خود عملکرد را تحت تأثیر قرار خواهد داد. بر اساس تحقیقات انجام شده تعهد با شاخص های فردی و گروهی عملکرد دارای همبستگی مثبت بوده است. اما در برخی از مطالعات نیز چنین همبستگی مشاهده نگردیده است.

تعهد و غیبت : غیبت امری شایع و پر هزینه برای سازمانهاست در صد کوچکی از کارمندان سهم قابل توجهی از غیبت را به خود اختصاص می‌دادند. یک بررسی از ۱۲۹۲ کارمند شرکت های خدمات رفاه عمومی نشان داد که همۀ غیبتها توسط ۲۵% آنان انجام گرفته است.

تعهد و رفتار های مبتنی بر نوع دوستی : رفتارهای مبتنی بر نوع دوستی یکی از رفتارهای است که فراتر از نقش های تعین شده انجام گردیده و عموما در قبال وظایفی که انجام آن در شرح شغل پیش‌بینی نگردید، متجلی می‌شوند. رفتارهای مبتنی بر نوع دوستی شامل کلیۀ رفتارهایی است که فرد به طور اختیاری و بدون توجه و اهمیت دادن به پاداش ها و با تأکید رسمی این گونه فعالیت ها به انجام آن مبادرت می کند(حیدری، ۱۳۹۱).

۲-۲-۲-دلبستگی شغلی:

دلبستگی شغلی یک حالت شخصی عالی برای سازمان تلقی می شود. و ممکن است بیشتر ‌در مورد چگونگی ارتباط افراد با شغل جاریشان باشد تا ‌در مورد روابطشان با سرپرستان. داشتن کارکنانی با دلبستگی شغلی بالا ممکن است به سازمان سود برساند زیرا وقتی که افراد در کارشان غوطه ور می‌شوند انگیزش آن ها افزایش می‌یابد، که این خود ممکن است ﺘﺄثیر مثبتی بر عملکرد شغلی آن ها بگذارد. به طور کلی دلبستگی شغلی هم بر فرد و هم بر سازمان ﺘﺄثیر می‌گذارد. از نظر سازمانی دلبستگی شغلی به عنوان کلیدی برای گشودن انگیزش کارمندان و افزایش تولید محسوب می شود و از نظر فردی دلبستگی شغلی به عنوان کلیدی برای انگیزش، عملکرد، رشد فردی و رضایت در محل کار محسوب می شود. دلبستگی شغلی به اثر بخشی سازمانی، تولید و روحیه ی کارمندی به شکل مهمی از طریق درگیر کردن کارمندان به طور عمیق در کارشان و همچنین از این طریق که کار را یک تجربه ی با معنا و کامل می‌سازد کمک می‌کند(کارملی^[۴۱]۱، ٢٠٠۵).

۲-۲-۲-۱-تعاریف دلبستگی شغلی :

دلبستگی شغلی همانند سایر اصطلاحات رایج در روانشناسی واجد یک تعریف خاص و منحصر به فرد نمی باشد. در اینجا به چند نمونه از این تعاریف اشاره می شود:

لوداهل و کیچنر (١٩۶۵) واژه ی دلبستگی شغلی را به عنوان درونی کردن ارزش خوبی و اهمیت کار در ارزش های شخص تعریف کرده‌اند(روبی، براون و بلی^[۴۲]۲، ٢٠٠۵).

دلبستگی شغلی اشاره دارد به توصیفی از شغل فعلی فرد و گرایش دارد تابعی از آن مقداری باشد که شغل می‌تواند نیاز های کنونی فرد را ارضا کند(کارملی، ٢٠٠۵).

دلبستگی شغلی اشاره دارد به درجه ای که بر حسب آن فرد به طور روانشناختی مجذوب، درگیر و مرتبط با شغل کنونی اش می شود(روتنبری و موبرگ^[۴۳]۱، ٢٠٠٧).

دلبستگی شغلی به همانند سازی روانشناختی با شغل یا به درجه ای که بر حسب آن شغل مرکز هویت شخص می شود اشاره دارد(رید^[۴۴]۲، ۲٠٠۸).

۲-۲-۲-۲-مفاهیم دلبستگی شغلی:

الف) دلبستگی به عنوان ارتباط بین عزت نفس – عملکرد :

اولین طبقه از تعاریف دلبستگی شغلی،به میزانی که عزت نفس تحت تأثیر سطح عملکرد شغلی قرار می‌گیرد، اشاره دارد. بسیاری از واژه هایی که در بالا ذکر شدند با این تعریف هماهنگ هستند. همچنین، اصطلاح دلبستگی را به عنوان میزانی که عملکرد بر عزت نفس اثر می‌گذارد تعریف می‌کنند. ‌بر اساس دیدگاه وروم (۱۹۶۲) می توان گفت که دلبستگی شغلی زمانی وجود دارد که عزت نفس فرد در اثر انجام خوب کار افزایش می‌یابد و با انجام نامطلوب کار، کاهش می‌یابد.

به عبارت دیگر، بر اساس این دیدگاه می توان گفت زمانی فرد به کار خود دلبستگی دارد که آن کار بخش مهمی از زندگی فرد محسوب می شود و به میزان زیادی تحت تأثیر موقعیت کلی شغل، خودِکار، همکاران، شرکت و مواردی ازاین قبیل قرار می‌گیرد. از طرفی دیگر، فردی که دلبستگی شغلی پایینی دارد، بخش مهم زندگی او، خارج از محدوده ی کاریش قرار دارد و کارش، به عنوان یک بخش مهم زندگی روانشناختی او محسوب نمی شود. علاقه مندی اوبه سایر حیطه های زندگی بیشتر است و تصور فرد از خود، که به نوعی هویتش را تشکیل می‌دهد، تحت تأثیر نوع وکیفیت کاری که انجام می‌دهد نیست(به نقل از واحدیان، ۱۳۸۶).

ب ) دلبستگی شغلی به عنوان یک مؤلفه تصور از خود :

توصیف ها و مطالب گفته شده در بالا ما را به تعریف دومی از دلبستگی شغلی نزدیک می‌کند. بر این اساس، دلبستگی شغلی را می توان به میزان همانند سازی روانشناختی فرد با کار خود تعریف کرد. به عبارت دیگر، دلبستگی شغلی به اهمیت نقش کار در تشکیل تصور از خود گفته می شود. دلبستگی شغلی به عنوان همانند سازی روانشناختی فرد با کار خویش واینکه تا چه اندازه، شغل در مرکزیت زندگی و هویت فرد قرار دارد، تعریف می‌کنند(رید، ۲۰۰۸).

ماورر (۱۹۶۹) از واژه انگیزش نقش کار، برای توصیف درجه ای که یک فرد فکر می‌کند از نقش شغلی مهمی برخوردار است، همچنین به میزانی که فرد کار خود را تعریف وارزیابی می‌کند ونیز موفقیت خود را مشخص می کند استفاده ‌کرده‌است. این ویژگی هایی که ماورر مطرح ‌کرده‌است دقیقاً شبیه به مفهوم همانندسازی روانشناختی است که در تعریف دلبستگی شغلی وجود دارد. پچن(۱۹۷۰) درتعریف دلبستگی شغلی از یک مفهوم کلی استفاده ‌کرده‌است وآن را به عنوان اهداف مشخصی انگیزش ها واحساسات فرد ‌در مورد شغل معرفی می‌کند . فردی که دلبستگی شغلی دارد ،فردی برانگیخته است و نسبت به شغل خود احساس مباهات وافتخار می‌کند . این دیدگاه شبیه به رویکرد عزت نفس – عملکرد می‌باشد. پچن(۱۹۷۰) از مقیاسی تحت عنوان میزان همانند سازی با حرفه استفاده ‌کرده‌است و به میزان اهمیتی که حرفه در ایجاد تصور از خود بر اساس نقش دارد اشاره می‌کند. ‌بنابرین‏ فردی که خود را بیشتر ‌بر اساس حرفه و کارش تعریف کند، احتمال بیشتری دارد که در هنگام موفقیت شغلی احساس افتخار و مباهات کند تا کسی که حرفه وکارش نقش بسیار کوچکی در هویتش داشته باشد . ‌بنابرین‏ میتوان مشاهده کرد نظریه ای که پچن مطرح ‌کرده‌است، هردو مفهوم دلبستگی شغلی را دربر می‌گیرد(به نقل از حیدری، ۱۳۹۱).

۲-۲-۲-۳-تفاوت دلبستگی شغلی با دلبستگی کاری^[۴۵]۱:

با توجه به نظر کانونگو^[۴۶]۲(۱۹۸۲) دلبستگی شغلی و کاری به طور واضح می‌توانند از هم جدا شوند زیرا در محیط های کاری وشغلی به صورت متفاوت ادراک می‌شوند. دلبستگی کارمند در شغلش بیشتر به محیطی که شغل او نیازهایش را برآورده می‌کند بستگی دارد؛ ‌به این معنا که، بیشتر از نظر موقعیتی تحت تاثیر قرار می‌گیرد(جیسکا و سانگ^[۴۷]۳، ۲۰۰۹).

فرایند مهندسی ارزش :

فرایند مهندسی ارزش یک فرایند منطقی و سیستماتیک است که در آن استفاده از یک گروه متشکل از تخصصهای مختلف و یا یک گروه میان رشته­ای برای ‌هدف‌های‌ زیر استفاده می­ شود:

• • انتخاب پروژه مناسب برای تجزیه و تحلیل با توجه به زمان صرف شده؛ مطالعه محاسبه ارزش جاری با توجیه کارکردها، نیازها و هدفها؛

• • تدوین و ارزیابی گزینه­ های جدید برای تخمین یا ارتقای کیفیت و یا کاهش هزینه­ ها برای اجزای دارای ارزش کم؛

• انطباق گزینه­ های جدید با بهترین راه عمل کردن آن ها.

متدولوژی مهندسی ارزش بر اساس برنامه ­های کاری صاحب نظران مختلف آن به ظاهر متفاوت است. مایلز^[۵۷] آن را طی ۷ فاز و بعدتر ۵ فاز، کمپتر^[۵۸] ۵ و هنان^[۵۹] طی ۸ فاز ، ماج^[۶۰] ۷ و اتوود^[۶۱] در ۷ فاز ، فالون در ۶ فاز ، دل ایزولا^[۶۲] با ۴ فاز و حتی در مواردی نیز مهندسی ارزش را طی ۹ فاز انجام می­ دهند. البته این تفاوت‌ها بیشتر ظاهری و صوری است و ماهیت کار تفاوت چندانی با هم ندارد(کریمی،۱۳۸۴). مهندسی ارزش پیش از آنکه به صورت یک تکنیک مطرح شود مبتنی بر یک فرهنگ حرفه­ای است. خلاقیت را نمی­ توان تنها با قانون اعمال کرد، بلکه برای بسترسازی خلاقیت ابتدا باید بها و ارزش واقعی خلاقیت را به عنوان یک فرهنگ شناسایی کرد. ‌می‌توان با تکنیک مهندسی ارزش خلاقیت را نهادینه کرد.

نتایج حاصل از مهندسی ارزش را به‌شرح زیر ‌می‌توان خلاصه کرد:

1. 1. افراد به مواردی که نیازمند به بهسازی و توجه باشد،آگاه می­شوند.

1. 1. ابزاری برای ارزیابی گزینه­ های مختلف فراهم می­ کند.

1. 1. امکان ارزیابی و بیان کمی هزینه­ ها را فراهم می­ کند.

1. 1. روشی است که باید تولید اندیشه­ ها، جایگزینی راهکارها را در اختیار یک شرکت قرار می­دهد.

1. 1. منطق پنهان در پشت هر تصمیم را به صورت مستندی مشخص می­سازد.

1. 1. امکان خلاصه­سازی انبوه اطلاعات و ایجاد پرسش‌های جدید و بهتر و استفاده از اعداد برای ارزیابی را فراهم می­ کند.

1. موجب ارتقای ارزش و کاهش هزینه­ ها می­ شود.

همان‌ طور که ملاحظه شد باوجود مزایای فوق متاسفانه این تکنیک در کشور ما تا کنون گسترش نیافته است و همان‌ طور که ذکر شد جهت انجام این مهم نیاز به فرهنگ­سازی وجود دارد و باید توجه نمود نمی­ توان با اقدامات فوری و بدون مطالعه این کار را آغاز کرد، زیرا در صورتی‌که ابعاد و زمینه ­های فرهنگی آن به‌درستی شناسایی نشود، فقط در حد نامهای زیبا باقی خواهد ماند. البته سازمان مدیریت و برنامه­ ریزی کشور در صدد است با اعمال آیین­ نامه­ ها و بخشنامه­ها این روش را تا حدی لازم الاجرا کند، ولی به نظر می­رسد در صورتی که بتوان کاربرد عملی این علم را به جامعه مهندسین کشور ارائه کرد، کلیه سازمان‌ها داوطلبانه به اعمال مهندسی ارزش در طرحهای خوداقدام کنند(شریفی میلانی، ۱۳۸۵).

اهداف مهندسی ارزش :

مهندسی ارزش می‌تواند باعث صرفه جویی در هزینه، کاهش زمان و بهبود کیفیت، قابلیت اطمینان، قابلیت نگهداری و اجرا شوند. همچنین مهندسی ارزش می‌تواند برای بهبود عوامل انسانی همچون روش و رفتار، خلاقیت و کار گروهی هماهنگی را ایجاد کند. روش های مهندسی ارزش می‌توانند، با حذف هزینه های غیر ضروری یا غیر مجاز و بدون قربانی کردن کیفیت اجرا، استفاده از سرمایه ها، نیروی انسانی و منابع را نیز گسترش دهد. (دل ایزولا،۱۳۸۸).

ارزش =

کیفیت + کارکرد

هزینه

سه مؤلفه‌ اصلی ارزش عبارتند از : کارکرد، کیفیت و هزینه.

به منظور رسیدن به بهترین نتایج، مهندسی ارزش باید در زودترین زمان ممکن،-پیش از اختصاص سرمایه، تأیید سیستم ها، خدمات یا طراحی- اجرا شود. استفاده سریع تر از مهندسی ارزش پتانسیل صرفه جویی بسیار بیشتر می شود. (دل ایزولا،۱۳۸۸)

۲-۳)‌ بخش دوم: برنامه ریزی استراتژیک در سازمان های عمومی و غیر انتفاعی

۲-۳-۱) اهمیت برنامه ریزی استراتژیک در سازمان‌ها

از دیر باز شکاف میان عرصه نظر و عمل از جمله مشکلاتی بوده است که گریبان گیر موجودیت های انسانی، چه در بعد فردی و چه در بعد جمعی و سازمانی بوده است. مشکلی که اندیشمندان حوزه های مختلف فکری را بر آن داشته تا پاسخ هایی برای آن تدارک ببینند. در علم مدیریت نیز این مسئله فوق به نگرانی جدی تبدیل شده است؛ به طوری که نتایج بررسی ها نشان می‌دهد، ۹۰ درصد از برنامه های راهبردی سازمان ها، در عمل با شکست مواجه می‌گردند و علت اصلی این امر نیز عدم ارتباط میان ساحت نظر و عمل است. بدین معنا که در ساحت نظری، ایده ها و اهداف بیان می‌شوند و در عرصه عمل، برنامه هایی اجرا می‌شوند که ارتباط منطقی و قابل سنجشی با آرمان ها و سیاست های تدوین شده ندارند. به بیان دیگر، ریشه این مشکل در عدم تنظیم و تنسیق مدلی جامع جهت ترجمه چشم انداز و سیاست ها به برنامه های عملیاتی نهفته است. (الوانی و دیگران،۱۳۸۷).

۲-۳-۲)‌ برنامه ریزی استراتژیک در سازمان های عمومی و غیر انتفاعی

امروزه در محیط فعالیت سازمان های عمومی و غیر انتفاعی، علاوه بر وجود پیچیدگی و عدم اطمینان فزاینده، شاهد تعامل و درهم تنیدگی این تحولات نیز هستیم. در شرایط کنونی تغییر در یک بخش اثرات پیش‌بینی نشده، نامنظم و بعضا خطرناکی بر کل محیط و سازمان بر جای خواهد گذاشت. این محیط ناپایدار و در عین حال به هم پیوسته، برخوردی متفاوت را از سازمان های دولتی و غیر انتفاعی و نهادهای مدنی طلب می‌کند. پیش از هر چیز برخلاف گذشته باید تفکر، عمل و یادگیری سازمان ها استراتژیک گردد. دوم اینکه سازمان ها باید به منظور وفق دادن خود با شرایط جدید، بینش و دیدگاه های خود را در قالب استراتژی های اثر بخش ارائه کنند. سوم اینکه سازمان ها باید روش ها و رویکردهای منطقی و عقلایی خود را به منظور فراهم کردن زمینه پذیرش و اجرای استراتژی ها در کلیه شئون سازمانی توسعه دهند. و در نهایت سازمان ها باید از طریق ایجاد ائتلاف های فراگیر و قدرتمند با ذینفعان خود، زمینه پذیرش و حمایت از استراتژی های مطلوب را فراهم آورند. برنامه-ریزی استراتژیک می‌تواند به رهبران و مدیران سازمان های دولتی و غیر انتفاعی کمک کند تا تفکر، عمل و یادگیری خود را استراتژیک نمایند (برایسون،۱۳۸۸).

هدف اولیه از گزارش سود، تأمین و ارائه اطلاعات مفید برای افرادی است که بیشترین علاقه را به گزارش‏های مالی دارند. اما تبیین هدف‏های مشخص‏تر نیز، برای درک بهتر گزارشگری سود ضرورت دارد. یکی از هدف‏های اساسی که با اهمیت‏ترین هدف از دیدگاه تمامی استفاده‏کنندگان گزارش‏های مالی محسوب می‏ شود، ایجاد تمایز بین سرمایه‏گذاری و سود (منابع و جریان‏ها)، به عنوان بخشی از فرایند توصیفی حسابداری است. هدف‏های مشخص گزارش سود شامل موارد زیر است:

الف- استفاده از سود به عنوان معیاری برای اندازه ‏گیری کارایی مدیریت.

ب- استفاده از مبالغ تاریخی سود برای پیش‌بینی آینده واحد انتفاعی و توزیع آتی سود سهام.

ج- استفاده از سود به عنوان معیاری برای اندازه ‏گیری دستاوردها و همچنین نشانه‏ای از تصمیمات آتی مدیریت (هندریکسون و بردا^[۱]، ۱۹۹۴). تئوری، شیوه محاسبه و کاربرد سود همواره کانون توجه ادبیات اقتصاد، حسابداری و مالی قرار داشته است. در ادامه، مفهوم سود از هر دو دیدگاه اقتصادی و حسابداری مورد بحث واقع می‌شود.

۲-۲- سود اقتصادی و حسابداری

تعریف مفهوم اقتصادی سود عموماً به اقتصاددانی همچون هیکس (۱۹۳۹) نسبت داده می‌شود: هدف محاسبه سود در امور خاص این است که به مردم نشان دهیم چه مقدار آن‌ ها می‌توانند مصرف کنند بدون آن که نیازمند شوند. به نظر می‌رسد سود یک فرد به عنوان حداکثر مقداری است که فرد می‌تواند در طول هفته مصرف کند و همچنان در پایان هفته به خوبی اول هفته که شروع کرده باشد. اگر چه تعریف هیکس بر سود فردی تأکید دارد، اما این مفهم می‌تواند به عنوان مبنایی برای تعیین سود تجاری با عوض کردن واژه‌ مصرف کردن با توزیع کردن قرار گیرد. ‌بنابرین‏، سود تجاری تغییر خالص دارایی‌ها در نتیجه فعالیت تجاری در طول دوره‌ حسابداری خواهد بود. به عبارت دیگر، سود تجاری تغییر خالص دارایی‌ها به استثنای سرمایه‌گذاری‌های مالکان و توزیع سود بین آن‌ ها است. لازم به ذکر است که این مفهوم تعیین سود از سود حسابداران با عنوان حفظ سرمایه نام گرفته است (کردستانی۱۳۸۱). به طور کلی، از منظر اقتصادی سود به عنوان افزایش در رفاه تعبیر می‌شود. این تعریف از دیدگاه معنایی^[۲] دارای تفسیر پذیری بالایی بوده و به دیگر سخن از قابلیت فهم زیادی برخوردار است.

سود حسابداری به بیان ساده بدین گونه تعریف می‌شود: تفاوت بین درآمد تحقق یافته ناشی از معاملات دوره و بهای تاریخی منقضی شده مربوطه. این تعریف بیانگر این است که سود حسابداری دارای پنج ویژگی می‏ باشد:

۱- سود حسابداری مبتنی بر معاملات واقعی است که شرکت آن‌ ها را انجام داده است (سود حسابداری اصولاً از تفاوت درآمد فروش کالاها یا خدمات با هزینه‏ های لازم برای انجام دادن این فروش به دست می ‏آید). بر حسب سنت، حرفه حسابداری برای محاسبه سود از روش معاملاتی استفاده ‌کرده‌است. این معامله یا داد و ستد می‏تواند درون سازمان یا برون سازمان باشد. معاملات آشکار یا برون سازمانی، در نتیجه کالاها یا خدماتی که شرکت از سایر واحدها می‏خرد یا به آن‌هامی‌فروشد انجام می‌شود و معاملات پنهان (درون سازمانی) به سبب استفاده یا تخصیص دارایی‏ها در درون شرکت انجام می‌شوند. معاملات برون سازمانی از آن جهت آشکار هستند که بر یک سری مدارک عینی استوار هستند. معاملات درون سازمانی بدان سبب پنهان هستند که بر مبنای مدارکی قرار دارند که چندان عینی نمی‏باشند.

۲- سود حسابداری بر مبنای فرض دوره زمانی، به عنوان یک امر بدیهی قرار دارد و به عملکرد مالی شرکت در طی یک دوره زمانی مفروض یا مشخص اشاره دارد.

۳- سود حسابداری که بر مبنای اصل تحقق درآمد قرار دارد، ایجاب می ‏کند که درآمد تعریف شود، آن‌را اندازه ‏گیری و شناسایی (ثبت) نمود. به طور کلی، اصل تحقق درآمد معیار یا آزمونی است برای شناسایی (ثبت) درآمد و در نتیجه شناسایی (ثبت) سود.

۴- سود حسابداری ایجاب می ‏کند که اصل بهای تاریخی به صورت دقیق رعایت شود. یک دارایی تا زمانی که فروش تحقق می‏یابد بر مبنای بهای تمام شده ثبت می‏ شود و در آن زمان هر نوع تغییری در ارزش شناسایی می‏ شود.

۵- سود حسابداری ایجاب می ‏کند که درآمدهای تحقق یافته دوره، در رابطه با هزینه‏ های مربوط، متناسب یا ذی‏ربط مورد توجه قرار گیرند. از این رو سود حسابداری بر مبنای اصل تطابق قرار دارد (ریاحی بلکویی، ۱۳۸۱).

۲-۳- پیش ‏بینی سود حسابداری

بسیاری از سرمایه‌گذاران، پیش‌بینی سود آتی را به عنوان عامل تعیین‌کننده در پیش‌بینی توزیع سود سهام آینده به کار می‌برند. بدیهی است که سود سهام مورد انتظار به نوبه خود نقش تعیین‌کننده‌ای در قیمت‌گذاری ارزش جاری سهام یا کل واحد تجاری دارد، از آنجا که پیش‌بینی سود برای سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران از اهمیت والایی برخوردار است.

۲-۴- پیش ‏بینی سود

یکی از هدف‏های حسابداری و تهیه صورت‌های مالی، فراهم کردن اطلاعات سودمند به منظور تسهیل تصمیم‌گیری است. یکی از ویژگی‌های کیفی اطلاعات حسابداری، نیز سودمندی در پیش‌بینی است. معیار ارزش پیش‌بینی، احتمال وجود ارتباط بین رویدادهای اقتصادی مورد علاقه تصمیم‌گیرنده و متغیرهای پیش‌بینی کننده است. این مفهوم از مدل‌های ارزشیابی سرمایه‌گذاری استخراج شده است. اگر اطلاعات حسابداری برای تصمیم‌گیری سودمند باشد، باید امکان پیش‌بینی بعضی از رویدادهایی را فراهم کند که به عنوان داده های ورودی مدل‌های تصمیم‌گیری استفاده می‌شود. مدل‌های تصمیم‌گیری را می‌توان از طریق تئوری‌های توصیفی، واکنش سرمایه‌گذاران و بازار به اطلاعات حسابداری شناسایی کرد. حسابداری یکی از اطلاعات اصلی مورد استفاده در این مدل‌ها است (خالقی مقدم و رحمانی، ۱۳۸۲).

پیش‌بینی سود حسابداری و تغییرات آن به عنوان یک رویداد اقتصادی از دیرباز مورد علاقه سرمایه‌گذاران، مدیران، تحلیل‌گران مالی، پژوهشگران و اعتباردهندگان بوده است. این توجه ناشی از استفاده از سود در مدل‌های ارزیابی سهام، کمک به کارکرد کارایی بازار سرمایه، ارزیابی توان پرداخت، ارزیابی ریسک، ارزیابی عملکرد واحد اقتصادی و مباشرت مدیریت، ارزیابی نحوه انتخاب روش‌های حسابداری توسط مدیریت و استفاده از پیش‌بینی‌های سود در پژوهش‌های اقتصادی، مالی و حسابداری است (شریعت پناهی و قاسمی، ۱۳۸۴).

پیش‌بینی سود حسابداری، میزان رشد و تغییرهای آن مورد علاقه سرمایه‌گذاران، مدیران، تحلیل‌گران مالی، پژوهشگران و اعتباردهندگان است. این توجه به دلیل استفاده از سود در مدل ارزیابی سهام (ارتباط مفروض بین سود و جریان‌های نقدی)، کمک به کارکرد کارایی بازار سهام (ارتباط بین تغییرات سود و تغییرات قیمت سهام)، ارزیابی توان پرداخت (سود سهام، بهره و تعهدات)، ارزیابی عملکرد واحد اقتصادی و مباشرت مدیریت، ارزیابی نحوه انتخاب روش‌های حسابداری توسط مدیریت و استفاده از پیش‌بینی‌های سود در پژوهش‌های اقتصادی، مالی و حسابداری است (خالقی مقدم و رحمانی، ۱۳۸۲).

نمودار سمت چپ، که بازار موجودی را نشان می‌دهد، نمایانگر یک عرضه ثابت و تقاضایی به شکل اریب رو به پایین با توجه به قیمت اوراق بهادار می‌باشد. هر چه قیمت اوراق بهادار کمتر باشد، تقاضا برای آن بیشتر خواهد بود. نمودار سمت راست، بازار در جریان را در هر واحد نشان می‌دهد. در این نمودار، عرضه ثابت نخواهد بود و به صورت اریب رو به بالا می‌باشد. تعادل در نمودار سمت چپ زمانی اتفاق می‌افتد که قیمت در سطح pe باشد. در نمودار سمت راست جریان عرضه و تقاضا در نقطه ای یکدیگر را قطع می‌کنند. آن نقطه جایی است که عرضه اوراق بهادار با تقاضای آن به تعادل رسیده است، که این تعادل در نقطه pe تشکیل شده است.

شکل (۲-۳) نحوه تعادل در دو منبع، مجله تحقیقات مالی (۱۳۸۱)، شماره ۱۳-۱۴

اگر هر دو بازار به تعادل برسند، تعادل کلی ایجاد خواهد شد. در تعادل کلی قیمت اوراق بهادار در هر دو بازار برابر خواهد بود.

شکل (۲-۴) تفاوت قیمت خریدوفروش،مجله تحقیقات مالی (۱۳۸۱)،شماره۱۳-۱۴

در شکل (۲-۴)نیز همچنان قیمت تعادلی برقرار می‌باشد. اما در بازار واقعی این قیمت‌های معاملاتی است که مورد توجه قرار می‌گیرد. این قیمت‌ها، تفاوت پیشنهاد خرید و فروش بازار سازها^[۴۲] است. قیمتی که بازار ساز اوراق بهادار را می‌خرد، قیمت پیشنهادی خرید و قیمتی که با آن اوراق بهادار را می‌فروشد، قیمت پیشنهادی فروش نامیده می‌شود. اختلاف بین دو قیمت شکاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش می‌باشد. اگر بیشتر از یک بازار ساز وجود داشته باشد تفاوت بالاترین قیمت پیشنهادی خرید و پایین‌ترین قیمت فروش را شکاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش بازار می‌نامند و نقطه تعادلی جایی بین قیمت پیشنهادی خرید و فروش بازار قرار می‌گیرد.

در یک بازار مالی سازمان یافته، نقش بازار سازان ایجاد جریان دو طرفه قیمت برای پیشنهاد خرید و پیشنهاد فروش در تمام شرایط می‌باشد. به طور خلاصه، بازار سازها مسئولیت تنظیم بازار را به عهده خواهند داشت و برای اجرای این وظیفه آنان باید موجودی مناسبی از اوراق بهادار را داشته باشند تا بتوانند نوسانات قیمت را کنترل نمایند. نگهداری موجودی‌ها برای این افراد هزینه هایی را در بر خواهد داشت که از طریق اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش اوراق بهادار، این هزینه ها را جبران می‌کند. در نمودار ۲-۴ درآمد بازار سازان به صورت هاشور زده نشان داده شده است. در واقع به بیان ریاضی می‌توان گفت که Q (pa- pb) درآمد بازار سازانمی‌باشد.

یکی از عوامل مهم در تصمیم گیری، اطلاعات مناسب و مرتبط با موضوع تصمیم گیری است. هنگامی که اطلاعات به صورت نابرابر بین افراد توزیع شده باشد، می‌تواند منجر به نتایج متفاوتی نسبت به موضوعی واحد شود. چنین پیامدی به اصطلاح عدم تقارن اطلاعاتی^[۴۳] نامیده می‌شود. ‌بنابرین‏، پیش از این که خود اطلاعات برای فرد تصمیم گیرنده مهم واقع شود، این کیفیت توزیع اطلاعات است که باید به صورت دقیق مورد ارزیابی قرار گیرد.

اکثر سرمایه گذار بالقوه، مردم عادی هستند که تنها راه دسترسی آن‌ ها به اطلاعات مهم شرکت‌ها، اطلاعیه های منتشر شده توسط خود شرکت‌ها است. حال اگر در بین سرمایه گذارانی که در بازارهای سرمایه مشغول فعالیت هستند، معامله کنندگانی باشند که از نظر اطلاعاتی نسبت به سایرین در موقعیت بهتری باشند قادر خواهند بود که عرضه و تقاضای بازار را تحت تأثیر قرار داده و به اصطلاح منجر به شکاف قیمتی شوند. دلیل اصل این شکاف قیمتی توزیع نابرابر اطلاعات در بازار سرمایه می‌باشد که بر طبق آن معامله کنندگان مطلع^[۴۴] نسبت به سایرین در موقعیت بهتری جهت تصمیم گیری مناسب‌تر قرار می‌گریند.

هنگامی که اطلاعات جدیدی از وضعیت و عملکرد شرکت‌ها در بازار منتشر می‌شودتوسط تحلیل گران، سرمایه گذاران بالقوه و بالفعل در بازار و سایر استفاده کنندگان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و بر مبنای آن تصمیم گیری نسبت به خرید و فروش سهام صورت می‌گیرید.

اطلاعات و نحوه واکنش بازار به آن‌ ها بر رفتار استفاده کنندگان به خصوص سهامدار بالقوه و بالفعل تأثیر گذاشته و منجر به افزایش یا کاهش قیمت و حجم مبادلات سهام می‌شود. ‌بنابرین‏ در صورت انتشار اطلاعات به صورت نامتقارن، سرمایه ‌گذار به واسطه عدم تقارن اطلاعاتی واکنش‌های متفاوتی را به آن‌هامی‌دهند که این امر تحلیل‌های نادرست و گمراه کننده ای از وضعیت بازار را به همراه خواهد داشت. مطالب فوق، بیانگر اهمیت موضوع عدم تقارن اطلاعاتی و تأثیر غیر قابل انکار آن بر روی تصمیم گیری‌های اقتصادی معامله کنندگان می‌باشد.

۲-۱۲-هزینه سرمایه

۱-۱۲-۱- مفهوم هزینه سرمایه

مفهوم هزینه سرمایه مبتنی بر این فرض است که هدف یک شرکت عبارت است از به حداکثر رساندن ثروت سهام‌داران. هر شرکتی دارای ریسک و بازده مخصوص به خود است. هر یک از گروه ­های سرمایه­ گذار از دارندگان اوراق قرض و سهام ممتاز گرفته تا سهام‌داران عادی شرکت، نرخ بازدهی که درخور ریسک آن باشد را دنبال ‌می‌کنند. هزینه سرمایه عبارت است از حداقل نرخ بازدهی که شرکت باید به دست آورد تا بازده مورد نظر سرمایه گذاران در شرکت تأمین شود.

در حقیقت اگر نرخ بازده سرمایه گذاران یک شرکت از هزینه سرمایه بیشتر باشد یا بدون بالا رفتن درجه ریسک این میزان بازدهی افزایش یابد، ثروت سهام‌داران افزایش خواهد یافت. دلیل این امر این است که اگر نرخ بازده شرکت از هزینه سرمایه آن بیشتر شود، دارندگان اوراق قرضه و سهام ممتاز به نرخ بازده ثابت مورد نظر خواهند رسید و باقیمانده نرخ بازده در اختیار صاحبان سهام عادی قرار خواهد گرفت که از نرخ بازده مورد توقع آن بیشتر خواهد بود.

با توجه به رابطه هزینه سرمایه و موضوع به حداکثر رساندن ثروت سهام‌داران می‌توان هزینه سرمایه را حداقل نرخ بازدهی که شرکت باید به دست آورد تا اینکه در ارزش شرکت تغییری صورت نگیرد، تعریف نمود.

در این حالت چنانچه شرکت در پروژه ها، ادغام و تملک‌ها و … که نرخ بازده آن­ها از هزینه سرمایه شرکت بیشتر است وارد شود، ارزش شرکت افزایش خواهد یافت (داموداران، ۱۳۸۸).

۲-۱۲-۲ عوامل مؤثر بر هزینه سرمایه

عوامل مختلفی بر هزینه سرمایه تأثیر دارند. برخی از این عوامل خارج از کنترل شرکت هستند که از آن جمله ‌می‌توان به تورم، نرخ بهره و دیگر متغیر های کلان اقتصادی اشاره کرد. برخی دیگر نیز عواملی است که در حوزه کنترل واحد تجاری هستند اما این عوامل از لحاظ میزان کنترل پذیری دارای درجات مختلف می‌باشند. عواملی که در ادبیات مالی به عنوان عوامل مؤثر بر هزینه حقوق صاحبان سهام شناخته می‌شود به شرح زیر می‌باشد:

۲-۱۲-۲-۱- کیفیت اطلاعات