روش تحقیق :

نظر به اینکه این تحقیق دارای قلمرو زمانی معینی است و در پی بررسی نمونه های مورد نظر تحقیق می‌باشد . لذا به عنوان یک تحقیق میدانی و پیمایشی تلقی می‌شود . از سوی دیگر از آنجاییکه نتایج این مطالعه می‌تواند مورد استفاده مدیران مالی شرکت‌ها قرار گرفته و در تدوین استراتژی های خرید و فروش سرمایه گذاران و سهامداران مفید واقع گردد،‌ لذا این مطالعه به عنوان یک تحقیق کاربردی قلمداد می‌گردد.

در این تحقیق هدف بررسی تاثیر انتشار درصد‌های مختلف سهام جایزه به عنوان متغیر مستقل بر بازدهی سهام به عنوان متغیر وابسته می‌باشد .

یعنی بر مبنای اطلاعات جمع آوری شده از بورس اوراق بهادار تهران و نتایج حاصل از آزمون فرضیات قابل تعمیم به کل جامعه مورد نظر خواهد بود(استقرایی – قیاسی).

۳-۳-فرضیات تحقیق :

فرضیه ،‌جمله ای (موضوعی) است که از طریق تجربی ابطال پذیر باشد . اهمیت نسبی یک فرضیه ی معین فقط در رابطه با کارایی آن در مسئله ،‌مورد قضاوت قرار می‌گیرد .

فرضیه های این تحقیق به شکل زیر تدوین گردیده اند:

فرضیه اصلی : انتشار سهام جایزه بر روی بازدهی سهام تاثیر دارد.

فرضیات فرعی : انتشار سهام جایزه زیر ۲۰ درصد بر روی بازدهی سهام تاثیر مثبت  دارد.

فرضیه دوم :

انتشار سهام جایزه ۲۰ درصد تا ۵۰ درصد بر روی بازدهی سهام تاثیر مثبت دارد.

فرضیه سوم :

انتشار سهام جایزه بالای ۵۰ درصد بر روی بازدهی سهام تاثیر مثبت دارد.

فرضیه چهارم :

بین بازدهی سهام در بین سه گروه (زیر ۲۰ درصد – بین ۲۰ تا ۵۰ درصد و بالای ۵۰ درصد) تفاوت معنا دار وجود دارد.

۴-۳-جامعه آماری :

جامعه در حقیقت شامل همه عناصری است که موضوع یک پژوهش معین در آن مصداق پیدا می‌کند و مایلیم درباره آن استنباط کنیم . حدود هر جامعه پژوهشی بر پایه تعریف آ ن مشخص می‌شود دو تعریف جامعه از تلفیق ویژگی های مشترکی که عناصر آن جامعه داراست و از لحاظ موضوع پژوهش نیز مهم تلقی می‌شود ،‌بیان می‌گردد.

جامعه آماری این تحقیق شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است که طی سالهای ۱۳۸۰ تا پایان ۱۳۸۶ سهام جایزه توزیع نموده اند .ضمنا برای جلوگیری از تاثیر سایر رویدادهای مهم برنرخ بازدهی سهام ضوابط زیر را برای انتخاب نمونه مد نظر قرارداده ایم:

۱ – انتشار اخبار سهام جایزه همراه با اخبار مهم دیگر مثل انتشار حق تقدم خرید سهام نباشد.

۲ – شرکتهایی که بعد از سال ۱۳۸۰ در بورس پذیرفته شده اند یا اینکه قبل از پایان سال ۱۳۸۶ از بورس خارج شده اند در نظر گرفته نشده است.

مقدمه

آینده از آن کسانی است که بتوانند به نحو مناسبی برای آن برنامه ریزی نمایند . هر شخص حقیقی و حقوقی در صورتی می‌تواند موفق باشد که با توجه به پیش بینی اوضاع آینده ،‌برنامه ریزی های لازم را به انجام رساند . بنابراین پیش بینی عنصر کلیدی در کلیه تصمیم گیری های اقتصادی ،‌سرمایه گذاری و … می‌باشد .

این عجب نیست زیرا اثر بخشی نهایی هر تصمیمی‌به نتایج وقایعی بستگی دارد که به دنبال آن تصمیم روی می‌دهد . پیش بینی جوانب غیر قابل کنترل این وقایع قبل از تصمیم گیری ،‌انتخاب بهترین تصمیم را تسهیل می‌کند . به طور کلی می‌توان هدف از پیش بینی را کاهش ریسک در تصمیم گیری دانست .

از آغاز تاریخ بشر ،‌انسان درصدد پی بردن به قاعده و نظم موجود در پدیده‌ها و رویدادهای جهان اطراف خود بوده است . بدین جهت به کشف قوانین ،‌اصول و نظریه‌های حاکم بر پدیده و رویدادها نایل آمده است . اما باید توجه داشت که این قوانین تحت شرایط خاص اعتبار دارد که مهمترین آن ثبات و استمرار وقوع پدیده هاست .

به عبارت دیگر در استفاده از روش علمی‌برای پیش بینی وقوع پدیده‌ها در جهان پیش فرض آنست که این پدیده‌ها اتفاقی و بی نظم نبوده و قابل پیش بینی است . در غیر این صورت انجام پژوهش علمی‌غیر ممکن بود . تحقیق علمی‌که همان کاربرد روش علمی‌است در جستجوی شرایطی است که تحت آن پدیده خاصی رخ می‌دهد و یا رخ نمی‌دهد .

برای تحقیق تعریف های گوناگون ارائه شده است . اما در یک تعریف ساده تحقیقی عبارت است از : «فرایند جستجوی منظم برای مشخص کردن یک موقعیت نامعین » بنابراین تحقیق فرایندی است که از طریق  آن می‌توان درباره «ناشناخته » به جستجو پرداخت و نسبت به آن شناخت لازم را کسب کرد . در این فرایند از چگونگی گرد آوری شواهد و تبدیل آن به یافته های تحت عنوان «روش شناسی » یاد می‌شود . روش شناسی تحقیق درصدد آن است که داده ‌ها به گونه ای گرد آوری و مورد تفسیر قرار گیرد که ابهام حاصل از آنها به حداقل ممکن کاهش یابد .

جنبه‌های منفی سهام جایزه

مسئله سهام جایزه از ابعاد گوناگون مورد بررسی قرار گرفته اند از جمله برخی صاحبنظران به جنبه‌های منفی آثار سهام جایزه نیز پرداخته اند. این نویسندگان اگر چه سهام جایزه را به عنوان یک روش مناسب تامین مالی می‌پذیرند ولی تلاش دارند که روشن کنند سهام جایزه مساوی با سود نقدی نیست و قلمداد کردن سهام جایزه را به عنوان یکی از روش های پرداخت سود نادرست می‌دانند. و حتی از به کار بردن کلمه سود سهمی‌نیز اجتناب می‌ورزند. از نظر آنان سهام جایزه چیزی جز تجزیه سهام نیست که از طریق چاپ کاغذ و تقسیم مجدد حقوق صاحبان سهام به سهامداران پرداخت می‌شود. به نظر آنها توزیع سهام جایزه اتلاف وقت است و حتی ممکن است سرمایه گذاران آن را خبر بدی تلقی کنند. آنها معتقدند که سهام جایزه هیچگونه تاثیری بر روی جریانات نقدی، ‌داراییها،  ‌بدهیها و حجم حقوق صاحبان سهام ندارند لذا نبایستی از سهام جایزه منافع مجزایی برای سهامداران انتظار داشته باشیم. از نظر آنان سهام جایزه چیزی جز بیش از قطعات کوچکتر یک کیک نیست که قبلاً به قطعات بزرگتر تقسیم شده بود. یکی از صاحبنظران در این زمینه می‌نویسد‌: ‌اولاً سهام جایزه جایگزین خوبی برای سود نقدی نیست زیرا سود عبارت است از سود نقدی که از محل درآمد‌ها ی شرکت به سهامداران پرداخت می‌شود (همان منبع،ص۸۹)^۱ .

۱۹-۲-۲-سهام جایزه و تجزیه سهام در ارتباط با قیمت‌‌ها و بازدهی فوق العاده

یکی از مسائل مهمی‌که از قدیم الایام برای سرمایه گذاران در بازار‌ها ی اوراق بهادار اهمیت ویژه ای دارد. تغییر قیمت سهام و علل و آثار آن است. تقریباً با ایجاد بازار معاملات اوراق بهادار در این زمینه حساسیت ویژه ای وجود داشته است و به دلیل اینکه یکی از راه های ایجاد منافع برای صاحبان سهام افزایش قیمت است، ‌مطالعات وسیعی پیرامون آن انجام گرفته است. تاکید این مطالعات بر قبل و بعد از حادثه توزیع سهام جایزه و یا سهام تجزیه شده است هم چنین بازدهی ناشی از این حادثه در قبل و بعد از آن نیز مورد توجه است  که در این قسمت ما برخی از آنها را تحت عنوان سوابق تحقیق مطرح می‌کنیم.

مسائل قانونی سهام جایزه

چون انتشار سهام جایزه مستلزم اصلاح مفادی از اساسنامه شرکتها است لذا بار قانونی دارد. زیرا انتشار سهام جایزه حجم حساب سرمایه شرکت را تغییر می‌دهد. اجازه توزیع سهام جایزه در برخی از موارد در دوره‌ها ی آینده در مجمع عمومی‌دوره‌ها ی گذشته به تصویب رسیده است و در چنین مواردی لزومی‌به تصویب مجدد نیست. نظر به اینکه سهام جایزه دارایی شرکت‌‌ها را کاهش  نمی‌دهد و بدهیها را افزایش نمی‌دهد لذا در توزیع آن نسبت به توزیع سود نقد دقت کمتری می‌شود ولی هر گاه سهام جایزه موجب سوء‌تفاهم و یا تعبیر غلط به وسیله سرمایه گذاران گردد،‌ کمیسیون بورس اوراق بهادار که یک نهاد قانونی قدرتمند در آمریکا است با آن برخورد نموده و از انتشار آن جلوگیری می‌کند. هم چنین تا قبل از جنگ جهانی اول برای انتشار سهام جایزه محدودیت قانونی وجود داشت و بدون آورده‌ها ی نقدی اجازه توزیع سهام جدید  وجود نداشت. به علاوه بر انتشار سهام جایزه مالیات نیز وضع شده بود تا از صدور آن جلوگیری به عمل آید و پس از اینکه کمیسیون تجارت آمریکا تحقیقات کافی در زمینه مسئله سهام جایزه نمود و مقرراتی نیز برای آن وضع شد،‌اجازه انتشار سهام جایزه داده شد. در هندوستان نیز از سال ۱۹۷۵ میلادی ضابطه ای وضع شده است که کلیه شرکت‌‌ها می‌توانند در طی ۵ سال فقط دو بار سهام جایزه منتشر نمایند و این فاصله نیز حداقل ۲۴ ماه باشد. هم چنین شرکت‌‌ها به شرطی می‌توانند سهام جایزه منتشر نمایند که مطمئن باشند نرخ سود سهام پرداختی در سال‌ها ی بعد حداقل معادل متوسط نرخ سود سه سال قبل باشد.

در مجموع مدیران شرکت‌‌ها علاوه بر ملزم بودن به رعایت جنبه‌های قانونی، ‌به عنوان نمایندگان سهامداران باید در انتشار سهام جایزه مسئولیت کافی احساس کنند. مدیر قبل از انتشار سهام جایزه باید روش های پرداخت سود و روش‌ها ی متفاوت تامین مالی را مورد بررسی قراردهد و هنگامی‌که از موارد زیر اطمینان پیدا کرد آنگاه اقدام نماید: اولاً باید مطمئن باشد که بازار مناسبی برای فروش سهام وجود داشته باشد. اگر شرکتی از سهامی‌برخوردار است که در آن اوضاع امکان معاملات روی آنها نیست و در نتیجه قابلیت نقدینگی آنها کم است اقدام به توزیع سهام جایزه بازار معاملات آن سهم را با مشکل بیشتر ی مواجه می‌کند. ثانیاً مدیریت بایستی مطمئن باشد که سرمایه گذاری مجدد اندوخته‌‌ها و درآمد شرکت از طریق انتشار سهام جایزه دارای نرخ بازدهی بیش از تقسیم سود و یا هر روش تامین مالی دیگر باشد. ثالثاً باید اطمینان حاصل شود که انتشار سهام جایزه حاوی اطلاعات مطلوبی از آینده است. و در غیر اینصورت ممکن است در مقطعی از زمان سهام جایزه موفقیت آمیز باشد ولی این عمل جز فریب سرمایه گذاران چیزی نیست و به علاوه مسئله در بازار معاملات نیز آشکار می‌گردد.

همچنین هنگامی‌که احتمال کاهش شدید سود سهام و یا قیمت سهم به زیر قیمت تئوریک وجود دارد مدیر مسئولیت دارد که از اقدام به توزیع سهام جایزه خودداری کند.

علاوه بر مسئولیت‌ها ی فوق انتشار سهام جایزه برای شرکت دارای هزینه‌هایی است. این هزینه شامل هزینه صرف وقت کارکنان، ‌هزینه چاپ و انتشار اسناد و اوراق جدید، ‌هزینه‌ها ی پستی، ‌هزینه اصلاح اساسنامه، ‌حق درج در بورس به ازای سهام جدید و هزینه رسیدگی به خرده سهام می‌باشد.

همچنین دریافت سهام جایزه برای سهامداران مشکلاتی از قبیل مراجعه و پیگیری جهت دریافت سهام و در صورت اقدام به فروش این سهام هم مالیات نقل و انتقال سهام و هم حق الزحمه کارگزار بورس را به همراه دارد و در مجموع مدیرانی که اقدام به انتشار سهام جایزه می‌کنند باید ابعاد گوناگون مسئله را مورد توجه قرار دهند(جهانخانی و سینایی، ۱۳۷۲،ص۱۱۴)^۱.

.

دلایل و انگیزه‌های انتشار سهام جایزه :

دلایل عمده در انتشار سهام جایزه که برخی از این دلایل را به عنوان اثرات جایزه نیز می‌توان ذکر کرد عبارتند از :

• • • حفظ نقدینگی :‌انگیزه اولیه شرکتها در اعلان سهام جایزه تقویت بنیه نقدینگی و سرمایه در گردش شرکت از طریق عدم توزیع درآمد‌‌ها و سود سنواتی است. شرکت‌هایی که برای تامین مالی پروژه‌ها ی سرمایه گذاری خود نیاز به منابع مالی دارند در این صورت سیاست افزایش سود سنواتی را از طریق به کار گیری شیوه‌ها ی توزیع سود محافظه کارانه به منظور حفظ و نگه داری وجوه نقد تحقق می‌بخشند.
    • کاهش قیمت بازار سهام : در مواردی که قیمت سهام یک شرکت از حد معمول بازار فراتر رود سرمایه گذاران متوسط رغبتی به خرید چنین سهامی‌نخواهند داشت از سوی دیگر فاصله قیمت ممکن است آنقدر زیاد نباشد که نیاز به تجزیه سهام باشد لذا در چنین حالاتی با توزیع سهام جایزه موجبات کاهش قیمت را فرا هم می‌نمایند تا در حدود و دامنه قیمت‌ها ی سایر سهام قرار گیرد.

  

• افزایش بازدهی سهامداران : همانگونه که قبلاً گفته شد انتشار سهام جایزه یک خبر مثبت تلقی می‌گردد به خصوص که شواهدی دال بر خوش بینی نیز وجود داشته باشد اگر سهام جایزه به نسبت ۵ درصد‌ توزیع شده باشد کاهش قیمت سهم کمتر از ۵ درصد‌خواهد بود و همین امر موجب افزایش بازدهی برای سهامداران خواهد شد. هم چنین در مواردی نیز مدیریت شرکت مطمئن است که اگر تجدید ارزشیابی از سهام آن شرکت به عمل آید قیمت سهام بالاتر می‌رود لذا با انتشار سهام جایزه در حقیقت شرکت خود را در معرض ارزیابی مجدد قرار می‌دهد که بدینوسیله برای سهامداران ارزش افزوده به ارمغان خواهد آورد.
• اوضاع خاص :‌ گاهی فروش سهام پر هزینه مشکل است لذا در چنین مواردی از توزیع سهام جایزه استفاده می‌شود. این عمل به این صورت است که سیاست تقسیم سود نقدی پایین را حفظ کرده و در عین حال سهام جایزه پرداخت می‌کند. این کار موجب می‌شود که ارزش بازار سهام این شرکت به طور جدی به خاطر فقدان رشد در سود نقدی تحت تاثیر قرار نگیرد و سهامدار در صورت نیاز از طریق فروش سهام جایزه اش نیازهای نقدی خود را بر طرف نماید. از طرف دیگر گاهی شرایط بازار به گونه ای است که کشش سهام جدید یک شرکت را ندارد در این صورت اگر شرکت اقدام به فروش سهام جدید نماید موقعیت سهامداران قبل متزلزل می‌گردد. در چنین حالتی روش منطقی توزیع سهام جایزه است.
• هم چنین در صورتیکه انتشار قرضه برای شرکت بنا به دلایلی میسر نباشد از سهام جایزه استفاده می‌شود. در مواردی نیز که مشکل خاصی وجود ندارد چه بسا سهامداران و علاقه و توضیحات سهامداران آنها عامل توزیع سهام جایزه باشد.
• اجتناب و تاخیر در پرداخت مالیات :‌سهامدارانی که در طبقه مالیاتی بالایی قرار دارند یعنی بخش قابل توجهی از سود سهامشان را به صورت مالیات از دست می‌دهند انتشار سهام جایزه موجب تاخیر در دریافت و سود نقدی و در نتیجه کاهش مبلغ مالیات آنان می‌گردد.
• تعدیل انتظارات سهامداران : در مواردی و بنا به دلایلی ممکن است درآمد یک شرکت افزایش فوق العاده ای پیدا کند که امکان تداوم آن در بلند مدت و به صورت مداوم نباشد همین امر ممکن است بر تقاضای سهامداران بر دریافت سود و انتظارات آنان اثر گذاشته و پاسخگویی مدیران به این خواسته‌‌ها را مشکل سازد. لذا در چنین مواردی نیز شرکت‌‌ها اقدام به انتشار سهام جایزه می‌کنند تا موفق به پنهان کردن درآمد‌ها ی شرکت گردند. بدین وسیله تلویحاً اعلام می‌کنند که شرکت امکان پرداخت سود اضافی را ندارد.